Prof. Dr. Nevzat Tarhan, büyük İslam düşünürü Mevlana Celaleddin-i Rumi hakkında ölümünün 748’inci vuslat yıldönümünde değerlendirmelerde bulundu. Mevlana’nın sadece Anadolu irfanını aydınlatan ve temsil eden kişi olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan,   küreselleşmenin hızla büyüdüğü bir çağda, sosyal ve ekonomik hareketliliğin olduğu bir dünyada Mevlana’ya herkesin ihtiyacı olduğunu söyledi. Tarhan, “Hz. Mevlana her eve girmeli, gençlik kıymetini bilmeli. O yerli ve milli değil, küresel bir insan.” dedi. Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, 748’inci ölüm yıldönümünde Hz. Mevlana ile ilgili görüşlerini paylaştı.

 “Mevlana, sadece bulunduğu çağı değil, şimdiki günü de aydınlatıyor”

Mesnevi Terapi ve Hz. Mevlana ile Aile Terapisi kitaplarının da yazarı olan Tarhan Mevlana’nın zamanlar, kültürler, yer, zaman ve mekân üstü bir kişilik olduğunu söyledi. Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Böyle bir kimse sadece bulunduğu çağı değil, şimdiki günü de aydınlatıyor. Bugünlerde genellikle Mevlana, ‘Mevlana ve Mevlana’nın anlattığı bir tasavvuf öğretisi’ olmak üzere 2 türlü ele alınıyor. Sanki bizi bu zamandan alıp Mevlana zamanına götürerek aynısını yaşamak tarzında bir durum var. Burada asıl önemli olan Mevlana’yı Mevlana yapan değerleri alıp bugünün elbisesiyle, bugünün insanlarına anlatabilmek ve sunabilmektir. Bunu yapabilirsek Mevlana’nın evrensel değeri daha kolay ve daha iyi anlaşılır.” dedi.

“Covid’den sonra dünyada ciddi bir dönüşüm yaşanıyor, İçe dönüş yaşanıyor”

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Mevlana’nın sadece Anadolu irfanını aydınlatan ve temsil eden kişi olmadığını vurguladı ve sözlerine şöyle devam etti: “Küreselleşmenin hızla büyüdüğü bir çağda, sosyal ve ekonomik hareketliliğin olduğu bir dünyada Mevlana’ya herkesin ihtiyacı var. Özellikle Covid’den sonra dünyada ciddi bir dönüşüm yaşanıyor. İçe dönüş yaşanıyor. Mevlana’nın evrende en çok üzerinde durduğu konu bu olmuştur. Bir kitabının adı da bu nedenle Fihi Ma-Fih olmuştur. İçindekinin içindekini anlatmak gibi şiirleri ve sohbetlerinin olduğu bir eseri vardır. Mevlana, insanları tanımlarken “Hiç kimseye kendini küçük görme, sen bir yürüyen evrensin” demiş. Mevlana, her insanın ayrı bir dünya ve ayrı bir evren olduğunu vurguluyor. Kur’an ahlakında ve öğretisinde de en çok vurgulanan konu budur.”

“Sema esnasında devamlı arayış içinde olmak var”

Sema ayinindeki hareketlerin hepsinin sembolik anlamları olduğunu ifade eden Prof. Dr. Tarhan, “Örneğin baştaki külah mezar taşı, beyaz elbise kefen ve vücudun yarısı madde dünyasını, yarısı mana dünyasını gösteriyor. Sema esnasında boş durmak yok, devamlı hareket halinde olmak ve devamlı arayış içerisinde olmak var. Hareket halinde çapraz şekilde Elif sembolünü ortaya çıkarıyorlar. Ayindeki Ney’in içinin boşaltılmış bir çubuk olması kişiye özeldir ve Ney’in sesi o kişinin iç yontuluğunun işaretir. Bütün bunların sembolik anlamları var.” diye konuştu.

 “Budistler Sema’ya Sufi meditasyon diyor”

 Mevlana’nın insanları müthiş bir iç yolculuğa çıkardığını belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Budist rahipler üzerinde yapılmış araştırmalar var. Meditasyon esnasında bu kişilere ne oluyor, beyinlerinde neler oluyor? diye merak ediyorlar. Bu kişiler Sema’ya Sufi meditasyon diyor. Budist meditasyonda kişinin beynine 256 elektrotlu elektrot takılıyor. Kişi meditasyona girdiği zaman beyin nasıl çalışıyor diye ölçülüyor. Kişi meditasyon esnasında duyguları yakaladığı zaman evrenle bütünleştiğini ve bütün ihtiyaçlarının karşılandığını hissediyor, tüm isteklerinin giderildiği ve bütün sorularına cevap bulduğu bir an yakalıyor. O an beyin aşırı mutluluk hormonu salgılıyor. Kişide bir coşku hali, uçma hissi oluşuyor.” ifadelerini kullandı.

 Sema meditasyon ile ilgili araştırmalar yapılıyor

 Prof. Dr. Nevzat Tarhan, aynı durumların Sufi meditasyonda yaşanıp yaşanmadığını görmek üzere elektrottan daha ileri bir sistem uyguladıklarını söyledi ve sözlerine şöyle devam etti: “MR cihazı kullanarak 2014’te bir yüksek lisans öğrencimiz tez olarak yaptı. Beynin ‘Anterior Cingulate’ bölgesi var. Duygu regülasyonu yapan bu bölge için beynin vites kutusu şeklinde benzetmeler var. Araştırmaya katılan 15 kişinin beyninin aynı bölgesi meditasyon sırasında müthiş bir coşkuyla çalıştı. Bir kişi yarım bıraktı ve 15 kişi tamamladı. Yani 15 kişinin beyninin duygularını düzenleyen alan coşkuyla çalıştı. Hepsi aynı duyguyu yakaladı. Bütün istekleri karşılanmış ve bütün ihtiyaçları giderilmiş gibi müthiş bir rahatlık hissettiler. Bu duygu esnasında beyin coşuyor. Aslında Sema ile birlikte beyin de Sema yapıyor. Beynimizi biz Sema ile hareketlendiriyoruz. Bu bir iç yolculuktur. Bugünün insanları en çok kendi duygularını regüle etmeye ihtiyaç duyuyor. En büyük ihtiyaçları olan arzularını, hırslarını ve duygularını tatmin edemiyorlar.”

 “Dünyada para eğrisi yükseliyor ama mutluluk eğrisi aşağı doğru iniyor”

 Müthiş bir ekonomik zenginliğin var olduğunu fakat mutluluk seviyesinin de tersi oranda düşük seyrettiğini belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Dünyada para eğrisi yükseliyor ama mutluluk eğrisi aşağı doğru iniyor. Kişi aslında bugünü değerlendirdiği zaman geçmişteki kazanımlarını hayata geçirmiş oluyor. Gelecekle ilgili en büyük yatırımını yapmış oluyor. Bugünü değerlendirirken anı yaşamak değil anda yaşamak önemli. Mevlana’nın metodolojisini incelediğimiz zaman kişinin bir iç yolculuğa çıkışı, kendini revize etmesi, kendini düzenlemesi ve kalbini Rabbine bağlaması var.” dedi.

Covid,  varoluşsal bunalımı tetikledi!

 Mevlana’nın Sema meditasyonunda aslında dünyanın, evrenin bir liderin etrafında döndüğünü ifade eden Tarhan, sözlerine şöyle devam etti: “Yani bir Tevhit anlatısı var. Covid insanları varoluşsal bunalıma soktu. İnsanlar ‘Ölüm nedir? Ölüm çok yakınmış, yalnızlık varmış’ demeye başladı. Eğlenceyle ya da çeşitli madde kullanımlarıyla kendilerini köreltiyorlar, kendilerini bir nevi kandırıyorlar. Covid burada hakikati arama niyeti olan insanın gözünü açtı. Covid başladığı zaman üniversite olarak bir çalışma yaptık. Travma sonrası büyüme ölçeğindeki 6 soruyu insanlara sorduk. ‘Yakınlarımla ilişkilerimi daha iyi hale getirdim, manevi değerlere önem vermeye başladım, kendime, çocuklarıma ve yakınlarıma daha çok zaman ayırmaya başladım gibi neticeler var. Türkiye’de %60 oranında insan travma sonrası büyüme yönünde pozisyon aldı.  Bu aslında bütün dünya için de geçerli. İnsanlar ‘bir dur, düşün ve yeniden başla’ yaptı.”

“Mevlana’nın daha çok anlatılması lazım”

 Modernizm ve kapital sistemin getirdiği varoluş amacını unutmuş, haz peşinde, hız peşinde koşan bir insanlığın var olduğundan bahseden Prof. Dr. Tarhan, “Bir nevi insanları kader silkeledi. Buradan Mevlana’ya daha çok ihtiyaç çıktı. 748’nci ölüm yıl dönümünde Mevlana’nın daha çok anlatılması lazım.  Mevlana dendiği zaman daha çok insanın bireysel mutluluğu, kalbini Allah’a yaklaştırması ve vuslatının üstünde durulur. Ama Moğolların doğduğu şehri yağmalamasını önlemiştir. Onlara para verip onların insan katletmesini engellemiştir. Orada böyle bir şey yaptı. Kana kan mücadele etmedi diye onu eleştirenler var ama Moğollar gitti, hatta kalan Moğolların çoğu Müslüman oldu. Bu dünyanın ihtiyacı olan Mevlana’nın barış getiren bir tarafı da var.” dedi.

 Mevlana’ya küresel boyutta ilgi gün geçtikçe büyüyor!

 Mevlana’nın ‘Mesnevi’sindeki hikâyelerden aile ile ilgili olanları çıkarıp ‘Mevlana ile Aile Terapisi’ tarzında çalışma yaptıklarını söyleyen Prof. Dr. Nevzat Tarhan,  “Mesnevi Terapi kitabı mesela İngilizceye çevrildi ve ikinci baskısı yapıldı. Mevlana’ya küresel bir ilgi var. Mevlana’nın eleştirildiği konulardan bir tanesi de çok müstehcen hikâyeler anlatmasıdır. Cinselliği herkes biliyor ama konuşmuyor. Mevlana o cesareti göstermiş. Herkesin bildiği sır olan cinsellik konusunda yaşanan travmaları, çatışmaları ve zorlukları ele alıyor. Onlardan bir şey öğretip Allah’la bağlantı kurduruyor.” diye konuştu.

“Mevlana bizim küresel bir değerimiz”

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, ‘Şems hakikat güneşinin aynası olmuş ve iç güzelliklerinin ortaya çıkmasına sebep olmuş’ dedi ve sözlerine şöyle devam etti:  “İnsanın var oluş bunalımı yaşadığı bir asırdayız. Mevlana sadece insanın iç dünyasını içselleştirmek olarak değil, var oluş felsefesi yönünden de insanlığa cevap veriyor. O açıdan ele almak lazım. Üçüncü açıdan da Mevlana sadece ahiret insanı değil, aynı zamanda dünya insanı. ‘Dünya malı, güzelliği elinizde olsun ama gönlünüzde olmasın’ diyor. Dünyayı külliyen terk edin demiyor, kalben terk edin diyor. Ama biz bakıyoruz birçok tasavvuf öğretisi ‘git mağarada yaşa, dünyayı fiilen terk et’ diyor. O öyle yapmamış, kalben terk etmiş. Halk içinde hakla beraber olmak yolunu seçmiş. Böyle olunca yorucu bir yolu seçmiş. Ama bu zamana kadar bir metodoloji geliştirmiş. Mevlana bizim küresel bir değerimiz. Bunu hayata geçirelim, değerlendirelim. İnsanlığın büyük ihtiyacı var.”

“Mevlana gibi bizim referans noktamız var ve bunu çocuklarımıza hakkıyla öğretemiyoruz”

 Yeni bir Mevlana gelmeyeceğini ve küresel bir değer olarak Mevlana’nın anlatılması gerektiğini vurgulayan Tarhan, “Mevlana müthiş bir değerdir. Hz. Mevlana her eve girmeli. Eğer biz Mevlana’yı yaşayıp da insanlara anlatamıyorsak eğer mesulüz. Dünyada en çok bilinen sözü ‘ya olduğun gibi görün ya göründüğün gibi ol’ diyen öğretisi vardır. Bütün bunları herkes kendi çocuğuna öğretmeli. Bu kaos zamanında Mevlana ile dostluk kuran bir genç tehlikeye yakalansa bile tekrar kendini toparlayabilir. Mevlana gibi bizim referans noktamız var ve bunu çocuklarımıza hakkıyla öğretemiyoruz. Eski dönemlerde okul kitaplarında yoktu ama şimdi var. Gençlik bunun kıymetini bilsin. Daha çok öğretilmeli.” dedi.

 Mevlana yerli değil küresel bir insan

 ‘Ya olduğun gibi görün ya göründüğün gibi ol’ öğretisini psikiyatride üçüncü dalga psikoterapisinde kullandıklarını belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bilinçli farkındalık tedavisi diye geçiyor. Meta bilişsel tedavi de diyebiliriz. Metaverse’i biliyoruz ama metakognisyonu bilmiyoruz. Aslında bu tedavinin metaverse gibi zihin üstü bir tedavi olduğunu söyleyebiliriz. Dünyada kişinin zihin üstü bir yolculuğa çıkıp kendini tanıması ve düzeltmesiyle ilgili aşkın değerleri arayıp, bulup ve kendini düzeltmesiyle ilgili üçüncü dalga psikoterapiler var. Maalesef dünya, ABD buluyor ve biz kullanıyoruz. Aslında biz bu hazinenin üzerinde yaşıyoruz. Onun öğretisi gerçekten evrensel bir öğretidir. Hz. Mevlana sadece milli ve yerli değil, küresel bir insandır.” diye konuştu.

Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Hz. Mevlana her eve girmeli, gençlik kıymetini bilmeli” yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Üsküdar Üniversitesi İnsan Hakları Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (İHAMER) ile Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) tarafından düzenlenen ‘Gelecek Nesiller Açısından Çevre Hakkı’ Paneli’nde çevre sorunları farklı açılardan ele alındı. Üsküdar Üniversitesi İnsan Hakları Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (İHAMER) ile Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) tarafından düzenlenen ‘Gelecek Nesiller Açısından Çevre Hakkı’ Paneli, pandemi tedbirleri nedeniyle çevrimiçi gerçekleştirildi.

Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı: “İnsanın sağlıklı bir ekosistemde yaşama hakkı var”

 Panelin moderatörlüğünü yapan İnsan Hakları Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (İHAMER) Müdürü, Sosyoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, günümüzde tüm dünyayı etkileyecek boyutlara ulaşabilen ve küresel bir nitelik taşıyan çevre sorunlarının doğal sonucu olarak bozulan ekolojik dengenin, insan ve diğer canlıların yaşamlarını çok ciddi boyutlarda tehdit ettiğini söyledi. Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Oysa sağlıklı bir ekosistemde yaşama hakkının aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 100’den fazla devlet tarafından anayasal ya da hukuksal olarak bir hak olarak tanımlandığını söyleyebiliriz. Çevre hakkı, bütünün içinde en temel insan hakkı olan yaşam hakkının, insan olmanın bir uzantısı ve insanın maddi – manevi varlığının geliştirme hakkı ile de yakından bağlantılıdır.” dedi.

“Çevre hakkı, bugünkü nesilleri olduğu kadar hatta daha fazla gelecek kuşakları ilgilendiriyor”

Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Çevre sorunları ile etkilerinin özellikle günümüzde artması neticesinde yeni düzenlenmiş ve çerçevesi genişletilmiş bir hak olan çevre hakkı ve daha yaşanılır bir dünya için tüm insan toplulukları hep beraber dayanışarak elimizden geleni yapmamız gerektiğini artık günümüzde artan çevre sorunları bağlamında çok iyi anlıyoruz. Çünkü çevre sorunları ancak tüm insanlar yanyana geldiği ve dayanıştığı takdirde çözülebilir. Diğer türlü tek tek insanların veya ülkelerin bu büyüklükteki sorunun üstesinden gelme imkânları maalesef yoktur. Çevre hakkı, bugünkü nesilleri olduğu kadar hatta daha fazla gelecek kuşakları ilgilendiriyor. Bu nedenle çevre hakkının yararlanıcıları arasında gelecek nesiller de önemli bir yere sahiptir.” diye konuştu.

 Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Mavi gezegenimiz ciddi şekilde sinyaller veriyor”

 Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan ise Üsküdar Üniversitesi olarak pandemi sonrası için “Küresel İyi Oluş Manifestosu” yayınladıklarını söyledi. Manifestoyu İngilizce’ye çevirip dünyada 500’ün üzerinde üniversiteye resmi olarak gönderdiklerini belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Manifesto neticesinde olumlu dönüşler de aldık. Manifestoda işlediğimiz konulardan birisinde de insanın aç gözlüğü neticesinde doğaya ve çevreye verdiği tahribattan, doğanın insanlıktan intikam almakta olduğundan bahsettik. Manifestoda geleceğimizin ve güzel mavi gezegenimizin daha barışçıl, daha sürdürülebilir, daha adil ve yaşanılabilir olması gerektiğinin altını çizdik. Mavi gezegenimiz ciddi şekilde sinyaller veriyor. İnsanlar evden çıkmadığında ozondaki delik bile küçülmüştü.” dedi.

“İnsan merkezli yaşam felsefesi, doğayı tahribata uğrattı”

 İnsanın doğanın bir ürünü değil, doğaya hoyratça davranan bencil bir misafir olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “İnsan çevreye zulüm ediyor. Çevre ile insanın rekabetinin kapısını açan da maalesef İngiliz Felsefeci Francis Bacon’dur. Bacon, ‘doğayla insan rekabet halindedir, doğanın üzerine gidelim, bu çevreyi yok etmek değildir, insan üstün varlıktır ve çevreye hâkim olma hakkımız var’ diyerek çevre ile ilgili gelenekleri alt üst etmiş. Kızılderililerden ve dini öğretilerden duyduğumuz ‘doğaya saygı’ öğretilerinin de üstün insanın ortaya çıkmasını engellediğini ifade ederek rekabeti teşvik etti. Son derece insan merkezli bir yaşam felsefesi sorunu oluşturdu. İnsan merkezli yaşam felsefesi, doğayı tahribata uğrattı.” dedi.

 “Doğayı yok ederek aslında torunlarımıza zarar veriyoruz”

 “Doğa, orta ve uzun vadede bizim hayat parçamızdır.” diyen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, sözlerine şöyle devam etti: “Belki şu anda fark etmeyeceğiz ama doğayı yok ettiğimiz zaman aslında çocuklarımıza ve torunlarımıza zarar vermiş olacağız. Bilim, tahmin edilebilirlik öğretisidir. Bilim, tahmin edilebilirliği ortaya çıkaracak. Politika belirleyenler de buna göre sorumluluklarını alacaklar. Ancak politika belirleyenler ‘bir sonraki seçimi nasıl kazanırım?’ diye düşünüyor. Küresel olarak ‘orta ve uzun vadeli sonuçlar beni ilgilendirmez’ diye düşünen bir siyasi dinamik var. Bu dinamik nedeniyle bir doyumsuzluk, rekabet, yarışmacılık ve acımasızlık var. Adalet kalmadı, doğayla ilişkimiz adil değil. Kendimizle, sosyal çevre ve aile ile ilişkimiz de adil değil. Doğanın, hayvanların ve insanların da hakları var. Güçlü olanın zayıf olanı ezme felsefesi bütün bu hakları yok ediyor. Çevreciliğin en büyük düşmanı aslında bu zihinsel dönüşümdür.”

 “Menfaat terazisi ağır bastığı zaman adalet bozuluyor”

 Prof. Dr. Nevzat Tarhan, ‘Doğaya karşı saldırgan politikamızı göz önüne almamız ve 50-100 yıl sonrasını öngören çalışmalar yapmamız gerekiyor.’ dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü: “Doğada afetlerin ve sellerin artması, küresel ısınmanın ve iklim değişikliklerinin ön plana çıkması dünyadaki adalet ve menfaat terazisinin dengelerinin bozulması ile ilgilidir. Menfaat terazisi ağır bastığı zaman adalet bozuluyor. Çünkü güçlü olan daha çok alan kazanıyor, narsist olan daha çok kendi alanını büyütüyor. Narsist hücre ile narsist insan birbirine çok benzer. Narsist hücre, kanser hücresidir. Kanser hücresinde sorumsuzluk, sınırsızlık ve büyüme arzusu vardır. Büyüme arzusu ile yanındaki hücreleri yutarak devamlı çoğalmak ister. Kendi içine gelen damarlara özel hormon salgılatıp damarları genişletir, daha çok oksijen ve glikoz tüketir. 3 mm’yi geçen bir kanser dokusu, ölçülebildiği için erken teşhiste kullanılabiliyor. İnsan da şu anda doğayı acımasızca kullanıyor. Şu anda ciddi bir empati erozyonu var. İnsanoğlu hiç ötekini düşünmüyor, sadece kendi çıkarını düşünüyor. Böyle bir insan tipi ortaya çıktı.”

 Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Doğadaki canlılarla empati kurulmalı”

Covid-19 pandemisinden sonra dünyanın narsisizm pandemisine doğru ilerlediğine dikkat çeken Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bencilliğin olduğu yerde de huzur olmaz. Şu anda tüketim çılgınlığı ve bencillik, bu çağın hastalığıdır. Bu ikisi de doğaya zarar veriyor. İkisinin arkasında da zihinsel dönüşüm, yanlış yaşam felsefesi var. İnsan psikolojisi ile ilgilenen biri olarak çevrenin bu boyutunu önemsememiz gerektiğini düşünüyorum. Zihinsel dönüşüm olumlu yönde düzelmezse küresel olarak söylenenleri kimse sahiplenmeyecek. Önce zihinsel, sonra sosyal ardından ekonomik ve siyasal dönüşüm geliyor. Çevre hakkını konuşurken muhakkak doğadaki diğer canlılara da empati yapabilmemiz gerekiyor. Bu konuda çevre kültürü ve bilinci oluşturmamız gerektiğini özellikle vurgulamakta fayda var.” diyerek sözlerini tamamladı.

Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Çevresel sorunlar, adalet-menfaat terazisinin bozulmasıyla ilgili” yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Modernizmin en büyük kâbusunun yalnızlık olduğunu kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, pandemi sonrasında önlem alınmazsa krizin yalnızlıktan patlak verebileceğini söylüyor. Gençlerin yalnızlığına da dikkat çeken Prof. Dr. Nevzat Tarhan, gençlik ve ergenlik döneminin sosyalleşme dönemi olduğunu belirterek “Ellerinde cep telefonu ile yaşayan ve hiç arkadaşı ile görüşmeyen bir gençlik geliyor.” uyarısında bulundu ve “artık sevgi dolu bir bakış, içten bir tebessüm, sıcak bir dokunuş ve birkaç güzel söz artık çok kıymetli” dedi.

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, bir yıldan uzun bir süredir hayatımızın bir parçası haline gelen pandeminin psikolojimiz üzerindeki etkilerini değerlendirdi.

Pandemi de ruh sağlığı karnemiz de neler var?

– Pandemiyi tarihe notlar bırakacağımız bir kriz olarak görmemiz gerekiyor. İnsanlık tarihinde bir salgından bu derece etkilenme ilk defa oluyor. Daha önce veba salgınları var ama bu salgınlar sadece bir kıta içinde kalmış oysa bu kıtalar arasında yayılan, küresel bir salgın.

– Pandeminin psikolojik boyutunu anlamak için pandeminin hem bireye hem topluma hem de dünyadaki küresel olarak toplumlara etkisi ne olabilir, buna bakmak gerekir. Bir krizdir bu. Kriz yönetiminde önemli olan iki kural vardır. Birinci kural kriz anında kriz bir zincire benzer. Bu, toplum hayatındaki zaman zinciri gibidir. Zincirin en güçlü yeri zincirin en zayıf halkasıdır. Bir gerilim, stres olduğu zaman zincir zayıf yerinden kopar. Aynı şekilde toplumu da bir zincir olarak düşünürsek kriz olduğunda toplum gerilir, zayıf yerinden kopuş başlar. Bu zayıf yerlerinden birisi de şu anda yalnızlık. 

Yalnızlık insan psikolojisini nasıl etkiler?  

– Tüm dünyayı etkileyen pandeminin en büyük etkisi yalnızlık oldu. Pandemi sonrası yalnızlık patlama yapacak. Postpandemik dönem için önlem alınmalıdır. Postpandemik dönemde psikiyatrik hastalık pandemisi beklenmektedir.  

– Modernizmin kâbusu yalnızlık. Ben bu krizin yalnızlıktan patlak vermesini tahmin ediyorum. Şu anda yeteri kadar istatistik yok ama bunun küresel olarak öncülleri vardı. Burada yalnızlık, psikolojik gerilimin küresel olarak kırılma noktası oldu. Buradan kırılma yaşanacak. Başka ihtimaller de var ama en önemlisi bu. Krizlerin ikinci kuralı da krizlerde hiçbir zaman olaylar kendiliğinden düzelmez. Bir kırılma olduğu zaman kendiliğinden normale gelmez. Bu krizde de eğer yalnızlık ile ilgili tedbir almazsak daha büyük bir iz bıkarak gider. 

– Krize karşı küresel bir önlem alırsak çok daha büyük zararları önleyebiliriz. Burada küresel olarak hangi toplum yalnızlığa çözüm üretebilirse o toplum pandemi sonrası çağda yalnızlık kâbusundan kurtulacak. Kimse buna karşı tedbir almazsa yalnızlıkla ilgili kâbustan kurtulamayacak ve Roma’nın son dönemi gibi yıkılacak. 

Prof. Dr. Nevzat Tarhan şunları öneriyor

– Aile içerisinde çok önerdiğim 4 kural var: Sevgi dolu bir bakış, içten bir tebessüm, sıcak bir dokunuş ve birkaç güzel söz. Bu dört madde yakın ilişki ve yaşantılarda yalnızlığa çaredir.  

– Pandeminin tehlike mi fırsat mı olduğu konusunda değerlendirme yapılması gerekiyor. Özgürlüğümüz kısıtlandı ama doyum erteleme becerimiz gelişti. Bedeni ve ruhi rahatlığımız azaldı ama kendimizi geliştirmek, aile bağlarını güçlendirmek için daha çok zamanımız oldu. Haz ve hız odaklı yaşantımız kısıtlandı ama yeni ilgi alanları keşfedebildik. Bazı haklarımızı kullanamadık ama başkalarının haklarının var olduğunu da fark ettik. Doğaya çok hoyrat davranıyorduk ama küresel kirlenme, iklim değişikliği konusunda daha dikkatli olmamız gerektiğini öğrendik. 

– Sadece ekonomik refah değil, manevi refahın da önemli olduğunu öğrendik. Kendi değerlerimizle böyle bir kaynağın üzerinde oturuyoruz. Kültürel ve sosyal sermayenin üzerinde oturuyoruz. Bunu eğer harekete geçirmezsek gelecek kuşaklar yazıklar olsun atalarımıza der bize. Onun için onlara karşı vebalimiz var.

Prof.Dr. Tarhan gençliğin yalnızlık sorununa değindi yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Sınav kaygısı yaşamanın son derece normal ve doğal bir durum olduğunu belirten Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan,  “Böyle durumlarda herkes bir kaygı hisseder fakat bu doğaldır. Kaygının kontrol edilemez sınırlarda olması sorundur.” uyarısında bulundu. Sınava 24 saat kala artık sınav düşüncesinden uzaklaşılması gerektiğini kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Arkadaşlarıyla bir araya gelsinler ama sakın sınav konuşmasınlar. Çünkü beyni dinlendirmek gereklidir.” dedi.

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, 26-27 Haziran 2021 tarihlerinde düzenlenecek YKS 2021 öncesinde adaylara sınav stresi ve kaygıyla başa çıkmada tavsiyelerde bulundu.

Kaygının olmaması ciddi sorundur

Sınav kaygısı yaşamanın son derece normal ve doğal bir durum olduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan,  “Çünkü sınav belli bir performans ve belli bir emek birikimini gerektiren, sonuçta öğrencide hesap verebileceği duygusunu yaşatan bir durumdur. Böyle durumlarda herkes bir kaygı hisseder fakat bu doğaldır. Kaygının kontrol edilemez sınırlarda olması sorundur. Kontrol edilebilen kaygı, beynimizin ön bölgesindeki damarları genişletiyor ve dikkati arttırıyor, öğrenmeyi hızlandırıyor. Kaygısız, gamsız insanlar hiçbir şey öğrenemezler. Çünkü az miktarda kaygı gerekiyor.” diye konuştu.

“Sınavdaki kontrol duygusunu bozan en önemli şey sınava yüklenen anlamdır”

Kişi için hedefin çok önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Orta, uzun, kısa vadeli hedef belirlemek önemlidir. Şimdi sınavda da kaygı arttıran, sınavdaki kontrol duygusunu bozan en önemli şey sınava yüklenen anlamdır. Bazı kişiler sınava öyle bir anlam yüklüyor ki sanki ölüm kalım meselesi, hayat memat meselesi gibi eğer bu sınavı başaramazsam hayatımın sonu gelecek gibi bir endişe, anlam yüklüyorlar veya farkında olmadan çevre ve aile yüklüyor. Aile devamlı ‘Çalıştın mı oğlum? Nasıldı bugün? İyi gidiyor mu?’ gibi böyle veya onu rahatlatmak için ‘Takma kafana sen önemlisin, sınav önemli değil’ diyor bazıları. Çocukta sorumluluk duygusu varsa o kaygı daha da artıyor.” dedi. 

Sınavın hayat yolunda ilerlerken karşımıza çıkan başarı basamaklarından biri olduğunu kaydeden Tarhan, “Bu basamaklardan birinde başarısız olursanız daha sonra tekrar kurtarma şansı var. 

Hayal kurmanın da kendi içerisinde bir dengesi ve sistemi var

Sınavın kaygıya dönüşmesinin sebeplerinden bir tanesinin de sonuç odaklı hareket etmek olduğunu kaydeden Tarhan, “Hâlbuki süreç odaklı hareket etmek gerekiyor. Sonuç odaklı düşüncede ‘Kazanacak mıyım yoksa kazanamayacak mıyım?  Ya kazanamazsam? Mahcup olacağım, rezil olacağım. Kimsenin yüzüne bakamayacağım, utanç hissedeceğim’ şeklinde duygular ortaya çıkar. Oysa sürece odaklanmak gerekir. ‘Benim şu zamanda sınavım var, o zamana kadar günde 100 tane soru çözeceğim. Şu konuları tekrar edeceğim’ diyerek yol haritası çizmeli ve sonucu düşünmemeli. Yol haritasını düşünmelidir. Vizyon kelimesinin Türkçe’ de güzel bir karşılığı vardır: İnsanın olabileceği şeyleri hayal etmesi. Misyon da yapabileceği şeyleri gerçekleştirme hedefidir. Genellikle bu sınavda vizyon ve misyon karışımı oluyor. Bir insanın olabileceği şeyleri hayal ediyor.” dedi.

Mevlana’nın pergel örneğini hatırlatan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Mevlana ‘Bir ayağın yerde, gerçekte olsun, diğer ayağın hayal dünyasında olsun’ diyor. Bu dengeyi kurabilmek önemli. Sınavlar öğrencilere bunu öğretiyor. Hayatı öğretiyor. Hayal kurmanın da kendi içerisinde bir dengesi ve sistemi var. İnsanoğlu onu öğreniyor. Okulla ilgili, hayatla ilgili hayaller kursunlar ama muhakkak pergel örneğini unutmasınlar. Bir ayakları hayatın gerçeklerinde olsun, bir ayağı hayallerinde olsun.” dedi.

Sınav kaygısında ebeveynler önemli rol oynuyor

Sınav kaygısını azaltmada ebeveynlere de görevler düştüğünü belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Anne ve babalar da şuna dikkat etsinler: Bir gençte sorumluluk duygusu varsa farklı yaklaşılır, sorumluluk duygusu yoksa farklı yaklaşılır. Çocukta sorumluluk duygusu varsa çocuk zaten çalışıyor ve kaygılı. Sınav kaygısının belirtileri sadece endişe, heyecan değildir. Fiziksel belirtileri de vardır. Kalp çarpar, eli titrer. Sınav kapısında sık sık tuvalete gidilebilir. Beyin o zaman stres hormonu salgılıyor. Oksitosin, vazopressin gibi stres hormonu salgılıyor. O stres hormonu az miktardayken dikkati arttırır. Fazla miktarda olması ise kontrol duygusunu kaybettirip paniğe yol açar. Anne babanın soğukkanlı bir şekilde çocuğun yanında olması yeterlidir. ‘Ben senin yanındayım, sen elinden gelen her şeyi yaptın. Biz senin arkandayız’ duygusunu çocuğa vermeleri yeterlidir. 

Sınavın önündeki en önemli engelin şu anda akıllı telefonlar olduğunu kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Gençler ders çalışırken kol mesafesinden uzak tutsunlar. Yakın olursa hemen dikkatini çeler çünkü mıknatıs gibi çeker. Bu tip cihazlar bu zamanın gerçeğidir. O halde bunları yok saymak yerine gençler onların öznesi olacak, onları amacına yönelik kullanacak ama amacı varsa kullanır. Onun için gençlere amacınızı hatırlayın diyoruz.” dedi.

Son 24 saatte sınavlar her şey rafa kalkmalı

Sınava 24 saat kala artık sınav düşüncesinden uzaklaşılması gerektiğini kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Arkadaşlarıyla bir araya gelsinler ama sakın sınav konuşmasınlar. Çünkü beyni dinlendirmek gereklidir. Sınav sabahı evde mutlaka kahvaltı yapsınlar. Yanlarına mümkünse sağlıklı bir atıştırmalık alsınlar. Uzun süre dikkat bir yere verilince kan şekeri düşebiliyor. Bu da dikkat dağılmasına yol açabiliyor. Tatlı bir şey alırlarsa hemen beynin ön bölgesinde dopaminler canlanır, dikkati daha çok arttırır. Sınavdan önce elimden geleni yaptım diyerek kendilerini rahatlatmaya çalışabilirler.” dedi.

Prof. Dr. Nevzat Tarhan: Kaygının kontrol edilemez sınırlarda olması sorundur yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.