Uzman Klinik Psikolog İnci Nur Ülkü, bu durumun kişiler üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekiyor. Özellikle gençlerin ve çocukların ekrandan şiddeti öğrenebileceği uyarısında bulunan Ülkü, “Bu tür içerikleri izleyen çocuklarda model alma yoluyla saldırgan davranışlar ve şiddet eğilimi ortaya çıkabilir. Şiddet çocukların davranışlarına yansıyabilir” dedi.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Klinik Psikolog İnci Nur Ülkü, şiddet içerikli dizi ve filmlere olan ilginin nedenleri ve ruh sağlığına etkilerine ilişkin değerlendirmede bulundu.

Şiddete eğilim artıyor

Son zamanlarda ekranlarda şiddet içerikli yayınların çok arttığını, bu tür içerikli dizi ve filmlere olan ilginin de fazla olduğunu söyleyen Uzman Klinik Psikolog İnci Nur Ülkü, “Bu diziler reyting aldığı için daha fazla karşımıza çıkmaya başladı. Bu diziler ile birlikte uygulanan şiddet de artma eğilimi göstermektedir. Toplumu birebir etkilemektedir. Medyada şiddetin çok sık işlenmesi şiddeti modellemeye, normalleştirilmesine ve duyarsızlaşmaya sebep olabilir. Bazı dizilerin ruh sağlığına olumsuz etkileri bulunmaktadır” uyarısında bulundu.

Şiddete maruz kalmak olumsuz etkiliyor

Uzman Klinik Psikolog İnci Nur Ülkü, medyadaki şiddete daha fazla maruz kalan bireylerin, dünyayı daha karanlık ve kötülük dolu bir yer olarak görmeye başladıklarını, daha fazla şiddet dolu olarak algıladıklarını söyledi.

Çocuklar şiddete maruz kalıyor

Şiddet içerikli dizi ve filmlerin korkutucu ve heyecan verici olması nedeniyle daha çok tercih edilip izlendiğini kaydeden Uzman Klinik Psikolog İnci Nur Ülkü, “Televizyonlardaki şiddet içerikli yayınlar, her yaştan kişiye ulaşır ve çocukları da birçok açıdan olumsuz etkilemektedir. Ciddi şekilde şiddet içeren ve çok izlenen diziler bulunmaktadır. Özellikle ergenler bazen herhangi bir zihinsel işleme tabi tutmadan bu rol modelleri kopya ederler. Dizilerde şiddet onaylanmaktadır. Çocuklar birçok şeyi teknoloji aracılığıyla öğrenmektedir ve davranış haline getirmektedir” diye konuştu.

Çocuklar şiddeti “model” olarak alıyor

Çocukların ekranlardan şiddeti öğrenebileceğini söyleyen Uzman Klinik Psikolog İnci Nur Ülkü, “Çocuk ve gençlerin ne tür içeriklere maruz kaldığı önemlidir. Bu tür içerikleri izleyen çocuklarda model alma yoluyla saldırgan davranışlar ve şiddet eğilimi ortaya çıkabilir. Şiddet çocukların davranışlarına yansıyabilir. Çocuklarda okul başarısı olumsuz etkileme, akran ilişkilerinde çatışma, toplum tarafından kabullenemeyen davranışlara yönelme, saldırgan tutum geliştirme gibi sonuçlara neden olabilir” uyarısında bulundu.

Şiddet sahnelerini canlandırıyorlardı

Geçtiğimiz yıl bir platformda en çok izlenenler listesinde yer alan “Squid Game” dizisinin çocuk ve gençlerin üzerindeki etkisinin tartışma konusu olduğunu söyleyen Uzman Klinik Psikolog İnci Nur Ülkü, “Bu dizi, özellikle okul çağındaki çocuklar arasında oldukça popüler bir diziydi. Çocuklar, dizide oynanan bazı oyunları kendi aralarında oynamaya ve şiddet sahnelerini canlandırmaya başladı” dedi.

Şiddet sahnelerinin bireyi şiddete karşı duyarsızlaştırmaya ve sıradan hale getirmeye başladığını ifade eden Uzman Klinik Psikolog İnci Nur Ülkü, “Televizyon programlarında şiddet içerikli programlara yer verilmemelidir. Ebeveynlere ve yetişkinlere bu durumu önlemek için bazı sorumluluklar düşmektedir. Bakım veren kişilerin çocukları vakit geçirmeleri için uzun süre ekran karşısında bırakmaması ve ekran kullanımının sınırlandırılması gerekir. Çocukların ne tür içerikler izlediğini kontrol etmeli ve gelişimlerini olumsuz etkileyecek programlardan korunmaları gerekir. Yapılan araştırmalara göre, şiddet içerikli çizgi film izleyen çocukların   yaşıtlarına göre daha fazla kavga ettikleri ve yoğun duygularla baş etmekte zorlandıkları ortaya çıkmıştır” diye konuştu.

Şiddet içerikleri kontrol kaybına yol açıyor

“Şiddet içeren dizi ve filmleri izlemek bir çeşit eğlence aracı olarak görülse de zararlı etkileri var” uyarısında bulunan Uzman Klinik Psikolog İnci Nur Ülkü, sözlerini şöyle tamamladı:

“Şiddet içerikli yayınlara  maruz kalmış kişilerin beyni üzerinde yapılmış bazı araştırmalar var. Yapılan bir araştırmada, şiddet içerikli video oyunlarına maruz kalmış gençlerin dikkat, karar verme ve kendini kontrol etme konusunda zorlandıkları, duyguları tanıma, hissetme ve yönetme ile ilgili de zayıflıklar gösterdikleri ortaya çıktı.”

Şiddet ve korku temalı dizileri izlemeden bir daha düşünün! yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Böcek, örümcek, köpek, balon, palyaço fobilerini duyduğunuzu biliyoruz fakat bu fobileri bildiğinizi hiç sanmıyoruz. İşte az bilinen fobiler…

Limnofobi nedir?

Düşünün, sessiz sakin bir yerde; göl kenarında oturmuş rahatlıyorsunuz… Ne kadar huzur verici değil mi? Yalnız göl fobiniz yoksa! Evet, bazı insanların göl fobileri var.

Chirofobi nedir?

Tüm fobilerle başa çıkılması çok güçtür ve bu fobiler hayatı oldukça zorlaştırır. Ancak chirofobi olan kişilerin hayatı sandığınızdan daha da zordur. Çünkü bu fobiye sahip olan insanlar, kendi vücutlarından korkarlar.

Rhytifobi nedir?

Bu dünyada en az bilinen fobilerden biridir ve genellikle bu fobi kadınlarda vardır. Bu fobiye sahip olanların korktuğu şey ise kırışıklıklardır…

Barofobi nedir?

Barofobi gerçekten çok nadir ve enteresan olan fobiler arasındadır. Bu fobinin temelinde ise yer çekim vardır. Enteresan değil mi? Yer çekimi olan bir ortamda yaşayıp yer çekiminden korkuyoruz…

Logizomechanofobi nedir?

Dünya değişiyor, buna bağlı olarak insanoğlu yeni fobiler ediniyor… Bu fobiye sahip kişiler bilgisyarlardan korkuyor. Her şeyin neredeyse teknolojiyle yürüdüğü dünyada bilgisayarlardan korkmak çok zor değil mi? Bu fobiye sahip insanlar bilgisayarlı ortamlarda geriliyor ve korkularına hakim olamıyorlar.

Theofobi nedir?

Bu fobiye sahip insanların korkusu Allah…

Peladofobi nedir?

“Erkeklerin, en çok korktukları şeylerden biri nedir?” diye sorsak ne dersiniz? Peladofobi erkeklerin en yaygın korkularından biri olan kellik fobisidir.

Chaetofobi nedir?

Peladofobinin aksine bu korkuya sahip olanlar saç ve kıllardan korkuyorlar.

Kleptofobi nedir?

Bu fobinin geldiği kökü tahmin edebiliyorsunuzdur. Edemiyor musunuz? Kleptomani desek… Bu fobiye sahip insanların ortak korkuları, hırsızlardır. Bir hırsızın kurbanı olmaktan fazlasıyla korkarlar.

Kaynak: HT Hayat

Duyunca şaşıracağınız fobi çeşitleri yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Acıbadem Bodrum Tıp Merkezi’nden Psikiyatri Uzmanı Dr. Emel Sönmez “Pandemiye bir de doğal afetlerin eklenmesi kaygı ve korkularımızın artmasına ve yoğunlaşmasına yol açtı. Son zamanlarda gelen hastalarımızda kaygı bozuklukları ve korkunun psikolojik etkilerini fazlasıyla görüyoruz. Korku, kaygının bir üst aşamasıdır; dozunda olan korku nasıl ki bizi tehlikelere karşı korursa, kontrol edilemeyen aşırı korku da hem bizi hem çevremizi olumsuz etkileyerek günlük hayatımızı çıkmaza sokabilir” diyor.

Kaygı ilerler ve korkuya dönüşürse, sağlıklı düşünme gücümüzü yitirmeye başlarız

Yangın, sel ve benzeri toplumsal felaketlere doğrudan maruz kalmasak da, iletişim kanallarından olayla ilgili bilgi almanın, yaşananlar için üzülmenin doğal ve olması gereken bir insani tepki olduğu belirten Dr. Emel Sönmez “Hepimiz, başka insanların ve canlıların başına gelen felaketlerden etkileniriz. Empati kurarız ve doğal olarak üzülürüz. Bu insan olmanın temel duygularından biridir. Bu duygular sayesinde, hepimiz acıların hafifletilmesi için elimizden gelen ne varsa, destek olma ihtiyacı duyar ve harekete geçeriz. Ayrıca kendimiz ve çevremizdekiler için kaygılanırız. Kaygılanmak da sağlıklı bir tepkidir. Bu sayede, olası riskler için tedbir almaya da çalışırız. Ancak kaygı ilerler ve korkuya dönüşürse, sağlıklı düşünme gücümüzü yitirmeye başlarız” dedi.

Peki, bu süreçte aşırı kaygı ve korkularımıza esir düşmemek, rutin günlük yaşantımızı devam ettirebilmek için nasıl bir yaklaşıma sahip olmalı, neler yapmalıyız? Psikiyatri Uzmanı Dr. Emel Sönmez, kaygılarımız ve korkularımızla baş edebilmenin 9 etkili yolunu anlattı, önemli uyarılar ve önerilerde bulundu.

Dozunda olan, kontrollü korkularımız bizi tehlikelerden korur

Psikiyatri Uzmanı Dr. Emel Sönmez “Kaygı ve korkularınızın ne zaman, hangi olaydan sonra başladığının farkında olursanız daha kolay yoluna koyarsınız” diyerek şöyle konuşuyor: “Bu korkuya ben ilk olarak ne zaman, hangi olay üzerine kapıldım? Korkum giderek artıyor mu? Hangi faktörlerden etkileniyor? Bu soruları yanıtlamak sorunu çözmede büyük önem taşıyor. Nasıl ki alerjisi olan bir kişi; kendisinde hangi etkenlerin alerjisini tetiklediğinin, hangi etkenlerle alerjisinin azaldığının farkında olursa ona göre davranır ve fayda sağlar; korkular da böyledir. Dozunda olan, kontrollü korkularımız bizi tehlikelerden korur; ancak aşırı korkuya teslim olursak o zaman tehlike çanları çalıyor demektir” diyor.

Rutin alışkanlıklarınız arasında 50 dakika yürüyüş olsun

Yapılan bilimsel çalışmalar; her gün 50 dakika yürüyüş, yüzme veya dans etmenin kaslarımızı çalıştırarak beynimizin mutluluk hormonu olarak bilinen endorfin salgıladığını ortaya koyuyor. Böylece korku ve kaygılarımızın da üstesinden daha kolay gelebiliyoruz. Ancak ’10 dakika yürüdüm, yeterli’ diye düşünmek doğru değil, çünkü beyin ancak 50 dakika hareketin sonrasında endorfin salgılıyor. Bu nedenle özellikle düzenli ve tempolu yürüyüşü her gün rutin alışkanlıklarımız arasında koymak, fiziksel sağlığımız kadar ruhsal sağlığımız için de çok büyük önem taşıyor.  

İlk aşama kabulle başlıyor

Sorunu kabul etmek ve üstesinden gelmek için gerekli önlemleri almak gerekiyor. İçe kapanmak, duygulara ve çevreye duvar örmek, günlük sosyal yaşantıdan elini ayağını çekmek hastalıklı bir düşüncenin baş gösterdiğine işaret ettiğinden, onun yerine; ‘evet bu sorun var ama ben önlemlerimi alarak üstesinden gelebiliyorum’ deyin. Örneğin, Covid-19’a karşı aşınızı olmanız, hijyene, sosyal mesafeye ve maske kullanımına dikkat etmeniz, başınıza gelen sorunun çevrenizin de desteğiyle üstesinden gelebileceğinize inanmanız, bu korkuya karşı mücadele etmenizde çok önemli bir kazanım sağlıyor.

Uyku kalitenizi arttırın

Şüphesiz birbiri ardına gelen sorunlar uykuların kaçmasına yol açıyor. Hatta günlerce ve gecelerce kişinin gözüne uyku girmeyebiliyor. Ancak yaşadığınız tüm sorunlara rağmen, düzenli uyumaya dikkat edin. Uykusuz kalmamak, aynı saatte yatıp, aynı saatte kalkmak, yeterli ve kaliteli uyumak kaygı ve korkularla baş etmede ilaç tedavisinden çok daha büyük rol oynuyor. Bu nedenle ‘uyumak ne mümkün, kaç gündür gözüme uyku girmedi’ demek yerine hem fiziksel hem psikolojik sağlığınızın güçlenmesi için uyku kalitesinin gücüne inanın.

Gönüllü projelere destek vermek iyi hissettirecektir

Duygu ve düşüncelerinizi dostlarınızla, ailenizle paylaşın, içinize atmayın. Sorunların paylaşıldıkça üstesinden daha kolay gelinebileceğini unutmayın. Paylaşmanın, gönüllü destek vermenin vereceği manevi duygular, insanları olumlu etkiler. Örneğin yangın ve sel gibi felaketlerinin yaşandığı afet bölgelerinde o bölgede yaşayanların acısını hafifletecek olan desteği vermeye çalışın. Böylece çevrenize fayda sağlayarak gücünüzün yettiği kadar acıları paylaşmanın ve hafifletmeye çalışmanın olumlu etkilerini kendinizde de hissedebilirsiniz. 

Zararlı alışkanlıkları terk edin

Stres, kaygı ve korkular özellikle sigara ve alkolün yanı sıra çay ve kahve tüketiminin de aşırıya kaçmasına yol açabiliyor. Oysa dengemizi bozmamak, sağlıklı beslenmek ve zararlı alışkanlıklardan uzak durmak böyle zamanlarda çok daha önem taşıyor. Alkol ve sigaradan kaçının, çay ve kahveyi aşırıya kaçmadan tüketmeye özen gösterin.

Duygularınızı bastırmayın, onlara değer verin!

Yaşanılan olaylar neticesinde bu kaygılarınızın ve korkularınızın aşırıya kaçmadıkça normal olduğunu bilin ve duygularınızı bastırmaya kalkmayın. Sihirli bir dokunuşla, bir anda bu sorunların ortadan kalkmayacağını, o nedenle acınızı, üzüntünüzü, öfkenizi, korku ve kaygınızı belirli ölçülerde yaşamanızın doğal olduğunu unutmayın. Lev Tolstoy’un “Acı hissetmek canlı olduğumuzun kanıtıdır; ama başkasının acısını hissetmek insan olduğumuzun kanıtıdır” sözünde olduğu gibi acıları ve üzüntüleri paylaşmak, elinizden geleni yapmak ama aşırı tepkilere karşı otokontrolü, savunma mekanizmalarınızı devreye koyabilmek gerekiyor.

Yanlış haber kaynaklarına itibar etmeyin

Özellikle sosyal medyada ve whatsapp gruplarında kişileri aşırı paniğe sevk eden, doğru olmayan bilgiler yayılabiliyor. Sizi kaygı ve korkuya sokan olaylar konusunda doğru kaynaklardan bilgileri takip edin. Korku sağanağına teslim olmayın ve bilgileri süzgeçten geçirdikten sonra ona göre yol alın.

Uzman desteği hangi aşamada gereklidir?

Nasıl ki bazı fiziksel hastalıklarda bütüncül tedavi çok önem taşıyorsa; psikolojik hastalıklarda özellikle kaygı ve korku ile başa çıkmada da büyük fayda sağlıyor. Şiddetli kaygı bozukluklarında, tüm çabalarınıza rağmen kaygı ve korkularınızın hayatınızı esir almasının önüne geçemediğinizde mutlaka uzmana danışın ve destek alın. Bazı durumlarda ilaç kullanmadan psikoterapi ile fayda sağlanırken, bazen ilaç kullanmak gerektiğinde bunu reddetmeyin. Ancak kesinlikle gelişigüzel, kulaktan dolma bilgilerle, arkadaş tavsiyesiyle psikiyatri ilacı kullanmayın. Mutlaka hekimin önerdiği tedaviyi uygulayın.

Kontrol edilmeyen kaygı ve korku nasıl sonuç veriyor?  

Psikiyatri Uzmanı Dr. Emel Sönmez, kaygılar ve korkularla başa çıkılamadığında uyku bozuklukları, iç huzursuzluk, yerinde duramama, sürekli hareket etme, daralma, iç yangısı, nefes alamama, ciltte döküntü veya tansiyon yükselmesi gibi birçok rahatsızlık yaşanabildiğini belirterek, son zamanlarda bu şikâyetlerde büyük artış olduğunu söylüyor. Kaygının bir aşama üstünün korku olduğunu ve başa çıkılamayan korkunun, kişinin günlük yaşantısını kilitleyebildiğini vurgulayan Psikiyatri Uzmanı Dr. Emel Sönmez; kaygı ve korkunun ne zaman tehlikeli olduğu sorusuna şu yanıtı veriyor: “Başa çıkılamayan uzun süreli korkular kişide diş gıcırdatma, diş sıkma sonucu diş kaybından, kalp hastalıkları ve mide-bağırsak sistemi hastalıklarına dek birçok soruna yol açabiliyor. Kaygı; belirsizlikler karşısında hissedilir, sezgiseldir. Kişinin karşısında herhangi bir olgu, kişi yoktur; düşünseldir. Korkuda ise somut olaylar ve kişiler vardır. Korku; kişiyi tehlikelerden korur ve önlem almasını, savunma mekanizmalarını çalıştırmasını sağlar. Ancak dozunda olması önemlidir, aksi taktirde savunma mekanizmalarını geçersiz kılan, kişiyi kilitleyen korku mutlaka üstesinden gelinmesi gereken bir hastalıktır ve tedavi görmesini gerektirir.”

Kontrol edilmeyen kaygı ve korku ciddi hasara yol açıyor yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.