Türkiye’de bu yıl 16-74 yaş grubundaki kişilerin internet kullanım oranı yüzde 85’e ulaştı. Türkiye İstatistik Kurumunca yapılan Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması-2022’nin sonuçları açıklandı. Araştırmaya göre, ülkede internet kullanım oranı 16-74 yaş grubundakilerde yüzde 85 oldu. Bu oran geçen yıl yüzde 82,6 olarak kayıtlara geçmişti. İnternet kullanım oranı 16-74 yaş grubundaki erkeklerde yüzde 89,1, kadınlarda yüzde 80,9 olarak gerçekleşti.

Ülke genelinde internet erişim imkanına sahip hanelerin oranı yüzde 94,1’i buldu. Bu oran geçen yıl yüzde 92 olarak kaydedilmişti. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 1. Düzey’e göre, internet erişim imkanı olan hane oranı, yüzde 98,7 ile en yüksek İstanbul’da tespit edilirken, bu bölgeyi yüzde 98,3 ile Batı Anadolu (Ankara, Konya, Karaman) Bölgesi izledi.

Bireylerin yüzde 82,7’si 2022 yılının ilk 3 ayını kapsayan dönemde interneti düzenli olarak kullandı. Düzenli olarak internet kullanan erkeklerin oranı yüzde 86,9, kadınların oranı ise yüzde 78,6 oldu.

Son 12 ay içinde özel amaçla resmi makamların web sitelerini ve uygulamalarını kullanan ve internet üzerinden kamu hizmetlerinden yararlanan bireylerin oranı yüzde 68,7 oldu. e-Devlet hizmetlerini kullanım amaçları arasında yüzde 64,4 ile resmi makamlar veya kamu hizmetleri tarafından kendisi hakkında saklanan kişisel bilgilere erişme ilk sırayı aldı. Bunu yüzde 48,5 ile kamu kurumlarından veya kamu hizmetlerinden randevu alma veya rezervasyon yaptırma ve yüzde 44,1 ile kamu kuruluşlarına ait web sitelerinden bilgi edinme takip etti.

İnternet üzerinden alışveriş oranı yüzde 46,2

Son 12 ayda internet kullanan bireylerin özel kullanım amacıyla mal veya hizmet satın alma ya da sipariş verme (e-ticaret) oranı, 2021 yılında yüzde 44,3 iken 2022’de yüzde 46,2 oldu. Cinsiyete göre internet üzerinden mal veya hizmet satın alma ya da sipariş verme oranı erkeklerde yüzde 49,7, kadınlarda yüzde 42,7 olarak tespit edildi. Bu oran, bir önceki yıl sırasıyla yüzde 48,3 ve yüzde 40,3 düzeyinde bulunuyordu.

En son mal veya hizmet satın alma ya da sipariş verme zamanlarına göre incelendiğinde, bireylerin yüzde 33,6’sının son 3 ay içinde (2022 yılı ilk 3 ayı) mal veya hizmet satın aldığı ya da sipariş verdiği görüldü. Bu oran, geçen yılın son 3 ayı içinde (2021 yılı ilk 3 ayı) yüzde 32,4 oldu.

İnternetten en fazla giyim, ayakkabı ve aksesuar satın alındı

İnternet üzerinden 2022 yılının ilk 3 ayı içinde mal veya hizmet satın alan ya da sipariş veren bireylerin en fazla satın aldığı mal, yüzde 71,3 ile giyim, ayakkabı ve aksesuar oldu. Bunu, yüzde 50,2 ile lokantalardan, fast food zincirlerinden, catering şirketlerinden yapılan teslimatlar, yüzde 41,9 ile gıda ürünleri, yüzde 28,7 ile temizlik ürünleri, kişisel bakım malzemeleri ve yüzde 27,4 ile kozmetik, güzellik ve sağlık ürünleri takip etti.

İnternet üzerinden en fazla satın alınan mal türleri cinsiyete göre incelendiğinde; erkeklerin yüzde 64,7 ile giyim, ayakkabı ve aksesuar, yüzde 51,1 ile lokantalardan, fast food zincirlerinden, catering şirketlerinden yapılan teslimatlar ve yüzde 40,9 ile gıda ürünleri; kadınların ise yüzde 78,4 ile giyim, ayakkabı ve aksesuar, yüzde 49,2 ile lokantalardan, fast food zincirlerinden, catering şirketlerinden yapılan teslimatlar ve yüzde 43,0 ile gıda ürünleri satın aldığı görüldü.

En fazla alınan dijital içerik film veya dizi

İnternet üzerinden 2022 yılının ilk 3 ayında mal veya hizmet satın alan ya da sipariş veren bireylerin en fazla satın aldığı veya abone olduğu dijital içerik, yüzde 26,4 ile film veya dizi izleme hizmeti veya indirme oldu. Bunu, yüzde 23,2 ile müzik dinleme hizmeti veya müzik indirme ve yüzde 15,1 ile yazılımları indirme (sürüm yükseltmeleri dahil) takip etti.

Bu bireylerin en fazla satın aldığı çevrim içi hizmetler ise yüzde 21 ile web sitesi veya uygulama üzerinden ulaşım hizmeti (otobüs, tren, uçak ve gemi bileti) satın alımı, yüzde 14,9 ile kültürel etkinliklere (sinema, tiyatro, konser, fuar vb.) bilet alma ve yüzde 13,4 ile internet veya mobil telefon bağlantı aboneliği oldu.

İnternet üzerinden son 3 ay içinde eğitim, mesleki veya özel amaçlar için öğrenme faaliyeti gerçekleştiren bireylerin oranı, 2021 yılında yüzde 17,1 iken 2022 yılında yüzde 15,9 olarak gerçekleşti. Bu oran 2022 yılında erkekler için yüzde 15,6, kadınlar için ise yüzde 16,3’e karşılık geldi.

Bireylerin en fazla kullandıkları sosyal medya ve mesajlaşma uygulamaları yüzde 82 ile WhatsApp, yüzde 67,2 ile YouTube ve yüzde 57,6 ile Instagram oldu. En fazla kullanılan sosyal medya ve mesajlaşma uygulamaları cinsiyete göre incelendiğinde; erkeklerin en fazla yüzde 85,9 ile WhatsApp, yüzde 70,8 ile YouTube ve yüzde 61,5 ile Facebook uygulamalarını, kadınların ise yüzde 78,1 ile WhatsApp, yüzde 63,7 ile YouTube ve yüzde 55,9 ile Instagram uygulamalarını kullandığı görüldü.

Erkekler kadınlardan daha fazla internetten alışveriş yapıyor! yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Günümüzde internet tarayıcıları, siber suçluların hedef alabileceği kimlik bilgilerinin, çerezlerin, internet aramalarının ve diğer çekici bilgilerin depolandığı bir havuz haline geldi. Siber suçlular, bilgisayarları uzaktan kontrol etmek ve bilgisayarların bağlı bulunduğu ağa erişim sağlamak için saldırıya geçebiliyor. Tehditler kötü amaçlı üçüncü taraflarla da sınırlı kalmıyor. Tarayıcılar üzerinden kişisel bilgilere erişim sağlayıp bunları takibe alan üçüncü taraf reklam verenler ve diğer uygulamalar, birçok kullanıcı için bir endişe kaynağı haline gelebiliyor.

En çok karşılaşılan tarayıcı tehditleri nelerdir?

Tarayıcılardaki veya yüklemiş olabileceğiniz herhangi bir eklentideki/uzantıdaki güvenlik açıklarından yararlanma: Bu taktik, hassas verileri çalmak ya da diğer kötü amaçlı yazılımları indirmek amacıyla kullanılabilir. Saldırılar, genelde bir kimlik avı e-postası/mesajıyla ya da gizliliği ihlal edilmiş veya saldırgan tarafından (indirme yoluyla) kontrol edilen bir internet sitesinin ziyaret edilmesiyle başlar.

Kötü amaçlı eklentiler: Piyasada tarayıcı deneyimlerini iyileştirmek için kullanıcıların indirebileceği binlerce eklenti yer alır. Ancak, birçoğunun ayrıcalıklı tarayıcı erişimi bulunur. Bu şu anlama gelir. Meşru görünen sahte eklentiler; veri çalmak, diğer kötü amaçlı yazılımları indirmek ve bunlardan daha fazlasını yapmak için kullanılabilir.

DNS zehirlenmesi: DNS internetin adres defteridir ve internete yazdığımız alan adlarını IP adreslerine dönüştürerek ziyaret etmek istediğimiz internet sitelerinin tarayıcılar tarafından gösterilmesi için kullanılır. Ancak, bilgisayarınızda depolanan DNS girdilerine ya da DNS sunucularının kendisine yapılan saldırılar, saldırganların tarayıcıları kimlik avı siteleri gibi kötü amaçları etki alanlarına yeniden yönlendirmelerine olanak sağlayabilir.

Oturumun ele geçirilmesi: Oturum kimlik bilgileri, kullanıcılar giriş yaptığı zaman internet siteleri ve uygulama sunucuları tarafından işlenir. Ancak saldırganlar, bu kimlik bilgilerine zor kullanarak saldırıda bulunmayı ya da (şifreli değillerse) bunları yakalamayı başarırlarsa o zaman kullanıcı gibi görünüp aynı internet sitelerine/uygulamalara giriş yapabilir. Oradan da hassas verileri ve muhtemelen finansal bilgileri çalmak için fazla uğraşmalarına gerek kalmaz.

İki bağlantı noktası arasındaki bağlantıyı izinsiz izleme/tarayıcı saldırısı: Saldırganlar, kendilerini tarayıcınız ve görüntülediğiniz internet siteleri arasına konumlandırmayı başarırsa internet trafiğini de değiştirebilir. Örneğin, sizi bir kimlik avı internet sayfasına yönlendirebilir, fidye yazılımları iletebilir ya da giriş bilgilerini çalabilir. Bu durum özellikle halka açık Wi-Fi bağlantıları kullanırken gerçekleşebilir.

Ağ uygulamasından yararlanma: Çapraz site komut çalıştırması gibi saldırılar, tarayıcınızdan ziyade bilgisayarınızdaki uygulamaları hedef alsa da tarayıcınıza yapılan saldırılar, kötü amaçlı programlar iletmek veya çalıştırmak için kullanılır.

İnternette daha güvenli bir şekilde nasıl gezmek için;

İnternette gezinirken kullanıcıların güvenlik ve gizlilik risklerini hafifletmek için uygulayabileceği birçok yöntem bulunuyor.

Güvenlik açıklardan yararlanma riskini hafifletmek için tarayıcınızı ve eklentilerinizi güncel tutun. Saldırı alanını daha da azaltmak için güncel olmayan eklentileri kaldırın.

Sadece HTTPS kullanan siteleri ziyaret edin. Bu siteler tarayıcı adres çubuğunda bir kilit simgesi taşır ve böylece bilgisayar korsanları tarayıcınız ve ağ sunucusu arasındaki trafiği gözetleyemez.

E-posta ve çevrimiçi mesajlarla taşınan tarayıcı tehdit riskini azaltmak için “kimlik avı farkındalığına” sahip olun. Gönderen kişinin bilgilerini kontrol etmeden istenmeyen bir e-postaya yanıt vermeyin veya bu e-postadaki bağlantılara tıklamayın. Herhangi bir kişisel bilginizi de paylaşmayın.

Herhangi bir uygulamayı ya da dosyayı indirmeden önce bir kez daha düşünün. Bunun için her zaman resmi internet sitelerini ziyaret edin.

Kimlik hırsızlığı etkisini azaltmak için çok faktörlü kimlik doğrulama (MFA) uygulaması kullanın.

Ücretsiz sürümü olmamak üzere saygın bir hizmet sağlayıcıdan VPN hizmeti alın. VPN hizmeti, internet trafiğinizi güvende tutmak ve üçüncü taraf takipçilerinden gizlenmek için şifreli bir tünel oluşturur.

Saygın bir güvenlik sağlayıcısından çok katmanlı güvenlik yazılımı satın alın.

İşletim sisteminizde ve bilgisayarınızdaki yazılımlarda otomatik güncellemeleri etkinleştirin.

Takip edilmeyi önlemek ve üçüncü taraf çerezler ile açılır pencerelerini engellemek için tarayıcı ayarlarınızı güncelleyin.

Giriş yaparken kullanıcı deneyimini etkileyecek olsa da tarayıcınızda parolanızı otomatik kaydetme seçeneğini kapatın.

Gizli veri paylaşımını azaltmak için gizlilik odaklı bir tarayıcı/arama motoru kullanın

Çerez takibini önlemek için Chrome Gizli Pencere Modu gibi özel tarayıcı seçeneklerini kullanın.

İnternette güvenli zaman geçirmenin ipuçları! yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

“Bilgisayarda bir sayfa açılmıyor, hemen o sayfayı terk ediyoruz. Bir şarkıyı dinlerken ilk iki nakarat bölümünden sonra diğer şarkıya atlıyoruz. Dizilerin arasındaki reklama tahammülümüz yok, internetten seyretmeyi tercih ediyoruz. Youtube’da videoları hızlandırarak seyrediyoruz. Cep telefonlarımızda, tabletlerimizde hep bir hız halindeyiz. Parmağımızın bir hareketiyle ekrandaki bilgileri hızla yukarı taşıyoruz, aşağıdakileri kaçırmamak için. Sabırsızız. Her şeye, hemen şimdi şu an sahip olmak istiyoruz. Konsantrasyonumuz az. Aradığımız bir konuyu okurken bir de bakıyoruz ki o sayfadan bu sayfaya, sonra da diğerine atlamışız ve hiç ummadığımız bir sayfadayız. Bilgiye ulaşmış mıyız? Belki evet, belki hayır. Bilgiyi edinmiş miyiz? Muhtemelen hayır. Ne ara değiştik? Bunun sorumlusu kim? Teknoloji mi?

Teknoloji detoksu ve eski moda okuma yöntemi ile konsantrasyon nasıl kazanılır?

Bir de işin kitap okuma boyutu var. Küçüklüğümden beri kitap oburuyum. Son yıllarda okumak ve anlamak için kendimi bayağı bir vermem gerektiğini fark ediyorum. Alıyorum kitabı. Kitap çok sürükleyici değilse bir de bakıyorum ki bırakmışım. Elime telefonumu almışım. Bundan sekiz sene önce elime geçen bir kitapla problemin sadece bende olmadığını keşfettim. Kitabın adı, ‘The Shallows! What the Internet is Doing to Our Brains? / Yüzeysellik! İnternet Beynimize Ne Yapıyor?’ yazarı ise Nicholas Carr… Yazar, konsantrasyon ve bilgiyi öğrenebilme konusunda çok ciddi problem yaşadığını söyleyerek başlıyor kitabına. Tam da benim gibi. Belki de sizin gibi. Bunun nedenini araştırmak için kendini inzivaya çekiyor. Bir nevi teknoloji detoksu yapıyor. Bilgisayar yok. Wi-fi yok. Cep telefonu akıllı değil. Tam bir detoks. Sadece kitaplarla dolu bir eve kapanıyor yazar.

Nicholas Carr teknoloji detoksu ve eski moda okuma yöntemi ile konsantrasyonunu kazandığını, sürekli kendini geliştirebilen beyninin hemen hemen eski haline döndüğünü belirtiyor kitabında. Dediğine göre internette araştırma yapıp, okurken beynimizin hep kısa süreli hafıza kısmını kullanıyormuşuz. Yazarın iddiası ise şu: “Eğer yeniden uzun süreli okuma işlemine dönersek, beynimiz de buna alışır. Konsantrasyonu daha uzun süre koruyabiliriz. Beyin de bu şekilde geliştirir kendini.” Tamam, kabul, yeniden eski tip okumaya dönelim. Ama çok alıştığımız Google ne olacak? Hiç araştırma yapmayacak mıyız? İnternet kötü mü? Teknolojiden uzak mı kalmalıyız?

Teknoloji beynimizi değiştiriyorsa, onu terk mi etmeliyiz?

Merak etmeyin. Bu sorunun yanıtı kocaman bir “Hayır”. Yazının bulunuşu, matbaanın icadı, televizyon… Hepsi de icat edildikleri dönemde insanlığı korkutmuş. Beynimiz tembelleşir diye. Tembelleşti mi? Yazı ile insanlar hikâyelerini sonraki nesillere, bozulmadan, değişmeden ulaştırabildi. Matbaa ile kitaplar basıldı ve bilgi daha çok insana ulaştı. İnternet ile bilgi zaman ve mekân kısıtlaması olmadan tüm dünyaya yayıldı. İnsanlık gelişimini yaptığı icatlara borçlu.

Dijital Yerliler ve Dijital Göçmenler

Size iyi bir haberim var. Amerikalı psikolog Gary Small’un beyin üzerine yaptığı araştırmalara göre İnternet kullanımı beyinde bazı bölgelerin daha fazla gelişmesini sağlıyormuş. Araştırmayı anlatabilmek için sizlere iki terimden bahsetmem lazım: Dijital Yerliler ve Dijital Göçmenler.

Dijital Yerliler: Dizüstü bilgisayarlar ve cep telefonları dünyasında doğan gençler; bizim çocuklarımız, sizin torunlarınız.

Dijital Göçmenler: Zamanında mektup yazmış, kalemle not tutan, tüm bu teknolojiler ortaya çıkmadan doğan, bu teknolojiyi yaşının ileri bir safhasında öğrenmek zorunda kalan kişiler: Bu da bizler ve anne-babalarımız oluyor.

Yapılan araştırmalar…

Gary Small’un yaptığı araştırmaya göre Dijital Yerliler her gün ortalama 8,5 saat teknolojiye maruz kalıyor. 8,5 saat teknoloji ise ile beynin Multitasking – çoklu görev bölgesinin, karmaşık mantık yürütme ve muhakeme becerilerinin gelişmesini sağlıyor.

University of California’da yaptığı bu araştırmada özellikle 55-76 yaş aralığındaki Dijital Göçmenlerin internet kullanırken beyinlerinin hangi bölümlerini kullandıklarını merak etmiş Small. Acaba internet gerçekten de beyni tembelleştiriyor mu diye bakmış. Araştırmaya katılanlardan bilgisayar ekranından bir metin okumaları ve internette araştırma yapmaları istenmiş. Araştırmaya katılanların hepsinde, okuma sırasında beynin şakak, arka ve yan bölgelerinde bulunan dil, okuma, hafıza ve görme merkezlerinin faaliyetinde belirgin bir artış gözlenmiş. İnternette araştırma yapan grup ve internette sadece okuyan grup arasında ise fark varmış. İnternette araştırma yapanların beyninin ön ve şakak bölgelerinin yanı sıra karar alma ve muhakeme sürecini denetleyen bölgenin işlevinde de artış belirlenmiş.

Araştırmayı yürütenlerin başındaki psikolog Dr. Gary Small, internette araştırma yapan kişilerde sinirler arasındaki iletişimin diğerlerine göre daha fazla olduğu sonucuna vardıklarını belirtmiş. İnternette araştırma yapmak beynin karmaşık işlevlerini harekete geçiriyormuş. Bunun yaşlanmada ortaya çıkan beyin hücrelerinin azalmasında etken olabileceğini belirtiyor. Gary Small’a göre, “Web’de arama yapmak gibi basit bir görev bile beynimizde etki yapabiliyor. Beynimiz öğrenmeye devam ediyor.” İddiasına göre araştırma yapmak, sürekli yeni bir şeyler öğrenmek belki de bunamayı, demansı önlüyor. Tüm bu araştırmalar ve kaynaklar her zaman bize yol gösterici aslında.

Bizim bilmemiz gereken

 İnternet hayatımızın bir gerçeği. Beynimiz bu yeni nesil iletişim şekliyle değişiyor. Bunu bilelim.

İnterneti yapıcı ve yaratıcı olmak için kullanalım. Öğrenelim, öğrendiğimiz bilgiyi özümsemeye çalışalım, paylaşalım, takımlaşalım, üretelim, yine paylaşalım. Bizim öğrendiklerimizi başkaları da öğrensin.

İnternet, sosyal medya, telefon, tablet bağımlılığından kendimizi koruyalım. Kontrollü ve dengeli olalım.

Yüz yüze sosyal ilişkilerimizi unutmayalım. Onları besleyelim.

Okuma alışkanlığımızı kaybetmeyelim. Sadece internette okumamıza güvenmeyelim. Okumanın beynimizin başka bölümlerini de çalıştırdığını unutmayalım.

İnternet ezberleme alışkanlığımızı, hafızamızı zayıflatıyor, gereksiz hale getiriyorsa, biz de beynimizin bu alışkanlıklarını kaybetmemek için çabalayalım. Bazı şeyleri aklımızda tutmaya çalışalım, bilgiyi edindikten sonra çevremizle paylaşalım, anlatalım.

İngilizceye mutlaka hakim olalım. Çocuklarımızın bu dili mümkün olan en iyi şekilde öğrenmelerine çabalayalım. Biz ne kadar Türkçe kaynak yaratsak bile, internetteki İngilizce kaynaklar bir o kadar daha fazla ve her an artıyor.

İlgilendiğimiz konuları, dünyanın gittiği yöndeki konuları takip edelim. Bilgi ve öğrenme artık bir tık uzağınızda. Her konuda kendimizi geliştirmemiz şart.

Hem çocuklarımız hem de biz dijital zekâmızı geliştirelim. Güvenli internet araştırması, doğru bilgiye ulaşmayı öğrenmek, internette gezinirken kendini kontrol edebilmek, dağılmamak, sosyal medya zamanını kısıtlı kullanmak, vb. konularda dijital zekâmızı geliştirelim.

Yazan: Bahar Üner Anahmias

İnternet beynimizi tembelleştiriyor mu? yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye’de internet kullananların oranı yüzde 79’dan 82’ye çıktı. Son bir yılda e-ticaret harcaması yapanların oranı ise yüzde 36’dan yüzde 44’e yükseldi. Online alışverişlerin yüzde 70’i giyim, ayakkabı ve aksesuar ürünlerinde gerçekleşti. 2021 itibarıyla Türkiye’de internet kullanım oranı 16-74 yaş grubundakilerde yüzde 82,6 oldu. Bu oran 2020’de yüzde 79’du. 16-74 yaş grubundaki erkeklerde internet kullanım oranı yüzde 87,7 olarak açıklanırken, kadınlardaki oranın yüzde 77,5 olduğu belirtildi.

İnternete erişemeyenlerin oranı yüzde 8

Türkiye’de internet erişim imkânına sahip hanelerin oranı, geçen yıl yüzde 90,7’yken bu yıl yüzde 92’ye ulaştı. 16-74 yaş arasındaki kişilerin yüzde 80,5’i, 2021’in ilk üç ayında interneti her gün veya haftada en az bir defa kullandı. Düzenli internet kullanımında geçen yılki oran yüzde 76,5’ti. İnternet üzerinden mal veya hizmet siparişi verenlerin oranı 2021’de yüzde 44,3 oldu. Bu oran geçen yıl yüzde 36,5’ti.

Dijitale yatırım yapan işletmeler meyvelerini toplamaya kararlı

Türkiye’de dijitalleşmenin yıllar içindeki yükselişini değerlendiren dijital performans ajansı EG Bilişim Teknolojileri CEO’su Gökhan Bülbül, “2011’de 8,4 olan online alışveriş oranı bugün yüzde 44,3 seviyesinde. Tüketiciyle dijitalde bağ kurmanın temel adımı dijital reklam ve pazarlama stratejileri oluşturmak. Dijitale yatırım yapan işletmeler meyvelerini toplamaya, karlılıklarını artırmaya devam ediyor. İşletmeler, artan farkındalıkla birlikte, artık dijitalde olup olmamaya değil, ne kadarlık bütçelerle dijitale yatırım yapacaklarına karar veriyorlar.” açıklamasında bulundu.

En çok giyime para harcıyoruz

Online alışveriş oranı erkeklerde yüzde 48,3 iken kadınlarda yüzde 40,3. İnternet üzerinden bu yılın ilk üç ayı içinde siparişi veren bireylerin yüzde 70,7’si giyim, ayakkabı ve aksesuar satın aldı. Bunu yüzde 40,8 ile hazır yemekler, yüzde 33,4 ile gıda ürünleri, yüzde 28,7 ile kozmetik, güzellik ve sağlık ürünleri takip etti.

Her gün internette çevrimiçi olma süremiz artıyor! yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Pandemide normalleşme sürecine girilmesine rağmen özellikle psikiyatrik alanlardaki etkileri konuşuluyor. İnternetten kontrolsüz alışveriş, internette aşırı sohbet etme ya da sosyal medyada fazla gezinme gibi birçok davranışsal bağımlılığın pandemi sürecinde tetiklendiğini belirten uzmanlar, bağımlılığın bir beyin hastalığı olduğunu hatırlatarak tedavinin ihmal edilmemesi gerektiğini vurguluyor.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Beyin Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Onur Noyan, normalleşme sürecine girilmesine karşın pandemi sürecinde tetiklenen bağımlılıkların etkisinin gözlenmeye devam edildiğini kaydetti.

Bağımlılar uzun dönemde ortaya çıkabilecek zararları değerlendirememektedir

Bağımlılığın kronik, uzun soluklu bir beyin hastalığı olduğunu belirten Doç. Dr. Onur Noyan, “Bağımlılık denildiğinde çoğu kişinin aklına hastalıktan ziyade bireysel eksiklikler geliyor; “iradesine sahip değil, kendisini tutamıyor, kişiliği bozuk” gibi tanımlamalarla düşünüyor bağımlılık sürecini. Bağımlılığı bir irade ile çözebilecek gibi görüyorlar ancak bu çok büyük bir yanlıştır. Bağımlılık zarar verici sonuçlara rağmen, zorlantılı bir şekilde madde/alkol kullanma ile karakterize uzun soluklu ve tekrarlayıcı bir beyin hastalığıdır. Madde kullanımının tetiklediği ve beyinden kaynaklanan fizyolojik ve biyolojik değişiklikler sonucunda ortaya çıkmaktadır. Madde kullanan kişilerin öncelikleri ve davranışlarını kontrol etme yetileri olumsuz etkilenmektedir. Bağımlılık, uzun bir süreç içerisinde gelişen, büyük ölçüde davranışları etkileyen bir beyin hastalıktır. Beynin temel haz maddesi olan dopamin hormonun dengesinin bozulması sonucu ortaya çıkmaktadır. Beynin ödül ve ceza merkezinde yapısal bozukluklar meydana gelmesi ile bağımlı olan bireyler anlık olarak alacakları hazza odaklanmakta, uzun dönemde ortaya çıkabilecek zararları değerlendirememektedir.” diye konuştu.

Pandemi bağımlılık anlayışında değişikliğe sebep oldu

Bağımlılığın sadece alkol, madde ve sigara bağımlılığı ile sınırlı olmadığını belirten Doç. Dr. Onur Noyan, davranışsal bağımlılıkların da bulunduğunu ve özellikle pandemi döneminde bu bağımlılıkların öne çıktığını ve etkilerinin halen devam ettiğini söyledi.

Doç. Dr. Onur Noyan, “Bağımlılık sadece alkol, madde, sigara ile sınırlı değil, davranışsal bağımlılıklar da bulunuyor.  Özellikle pandemi sürecinde alkol, madde ve sigara bağımlılığı ile birlikte bu maddeler dışındaki davranışsal bağımlılıklar da ön plana çıktı. İnternet bağımlılığı, internette oyun bağımlılığı, bahis ya da kumar oynama gibi davranışlar ile birlikte internetten kontrolsüz alışveriş, internette aşırı sohbet etme ya da sosyal medyada fazla gezinme gibi birçok davranışsal bağımlılıklar bu dönemde daha çok gözlemlenmeye başlandı. Tekrarlayan davranışlarda aynı alkol ve madde gibi beynin ödül merkezini uyarmakta ve bağımlılık yapıcı bir etki göstermektedir. Evde kapalı kalınan bu günlerde sıkıntı ve boşluk hissi ile baş edebilmek için beyni kısa yoldan uyaran davranışlara eğilim atmaktadır.   Bir süre sonra bu davranışlardan uzak kalındığından huzursuzluk ve sıkıntı gibi belirtiler ortaya çıkmaktadır.” dedi.

Bağımlılığın tedavisi mümkün mü?

“Bağımlılık tedavisi olan bir hastalıktır” diyen Doç. Dr. Onur Noyan, kişinin yaşamını olumsuz şekilde etkileyen her türlü bağımlılığın mutlaka tedavi edilmesi gerektiğini vurgulayarak  “Bağımlılık bir hastalıktır. O nedenle öncelikle hastalığı kabullenip, ardından bu durumla baş etmek için gerekli adımları atmak gerekiyor. Elbette ki çok kolay tedavisi olan nezle, grip gibi bir hastalık değil, şeker, tansiyon gibi ömür boyu devam edecek bir hastalıktır.” dedi.

Tedavi yöntemi kişisel olarak belirleniyor

Bağımlılık tedavisinde kullanılan yöntemlerle ilgili bilgi veren Doç. Dr. Onur Noyan, tedavi sürecindeki ilk hedefin hastanın hastalığını kabul etmesi olduğunu belirterek “Tedavi sürecinde öncelikle hastadan öyküsünü dinliyoruz, öyküsünden kişinin hayatındaki olumsuz etkileri çıkarmaya çalışıyoruz. İlk hedefimiz bireyin bağımlılık sürecini bir hastalık olarak kabul etmesi oluyor. Kullanılan maddenin cinsine göre gerekli tetkik incelemeden sonra tedavi süreci başlamaktadır. Öncelikle alkol ya da madde kullanımı bırakıldığında ortaya çıkabilecek yoksunlukları bulguları değerlendirilerek için uygun bir serum, ilaç tedavisi uyguluyoruz. Daha sonra altta yatan psikolojik ve psikiyatrik sorunlara göre ek ilaç tedavilerini planlıyoruz. İlaç tedavileri ile birlikte aylık ya da 3 aylık depo iğne ya da çip tedavisi olarak da adlandırılan implant tedavi seçeneklerini, ilaç ve diğer tedavilere ek olarak beyin uyarım teknikleri olarak adlandırılan Transkranyal Manyetik Uyarım (TMU) tedavi seçeneğini değerlendiriyoruz.” dedi.

İlaç tedavisi yanında psikoterapi önemlidir

TMU tedavisinde amacın dışardan uygulanan bir elektromanyetik alanın beyin içerisinden elektriksel aktivite oluşturarak düzensiz çalışan beyin bölgelerinin daha düzenli çalışmasının sağlanması olduğunu kaydeden Doç. Dr. Onur Noyan, “Hem alkol ve madde kullanma isteği, hem de maddeden uzak kalınan sürenin uzatılması hedeflenmektedir. Biyolojik ve farmakolojik ilaç tedavilerinin yanında psikoterapi ve diğer psikososyal yaklaşımların mutlaka uygulanması gerekmektedir. Bireyin madde kullanma isteğinin farkına varması, bu istekle baş etmesini kolaylaştıracak yöntemlerin belirlenmesi, riskli ve tehlikeli durumların tanınması sağlanarak, davranış planları yapılması önemlidir.” diye konuştu.

Pandemi döneminde internet bağımlılığında artış yaşandı yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.