İç disiplini olmayan bir kimsenin zevk tuzaklarına kolayca düştüğünü belirten Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, şu anda bütün dünyada, gelişmiş ülkelerde özellikle bağımlılığın salgın derecesinde olmasının bir tesadüf olmadığına dikkat çekti. Şu anda modernizm insanları çocuksuluğa doğru gerilettiğini kaydeden Tarhan, Amerika’da düzenlenen kongrelerde 100 tane bildiri varsa 60-70’inin bağımlılıkla ilgili olduğunu, artık bütün psikiyatri camiası olarak bağımlılığa çare aradıklarını sözlerine ekledi.  Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Dikkat Eksikliği ve Hiperakitivite Bozukluğu ile bağımlılık ve nedenlerine ilişkin dikkat çekici değerlendirmede bulundu.

DEHB’nin üç alanı olduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, bunları dikkat eksikliği, dürtüsellik ve hiperaktivite olarak sıraladı. Tarhan, “DEHB’de bazen hiperaktivite baskın oluyor, bazen dürtüsellik baskın oluyor, bazen ikisi birleşik olabiliyor. Ama dikkat eksikliği ve hiperakvitie çoğu zaman beraber görülüyor. Dikkat eksikliği olan kişi aynı zamanda kıpır kıpır da oluyor.” dedi.

DEHB temelinde dopamin eksikliği yatıyor

DEHB ile ilgili yapılan araştırmalarda beynin dikkat ile ilgili ön bölgesinde dopamin eksikliği tespit edildiğini kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Dopamin maddesi az oluyor. Bu kişi bir şeye dikkatini verdiği zaman beyindeki dopamin bitiyor. Dopamin bitince beynin diğer kısımları veya diğer motor alanları harekete geçiyor. Kişi de onu yapmak istiyor. Kıpır kıpır oluyor. Eli ayağı, kolu, bacağı oynamaya başlıyor. Dikkatini veremediği için hiperaktivite çıkıyor.” dedi.

İlgi duyulan alana odaklanılabiliyor

Bu kişilerin sevdikleri, ilgi duydukları şeye dikkatini verirken sevmediği konuya odaklanamadığını ifade eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bazı anne ve babalar çocuğu getiriyor. ‘Bilgisayar başında saatlerce oturuyor ama ders çalışma esnasında oturamıyor’ diye yakınıyorlar. Çocuk aslında sevdiği, zevk aldığı konuda dikkatini sürdürebiliyor. O anda beyin dopamin üretiyor. Ama asıl olan sevmediği konuda da dikkatini verebilmesi. Dikkat eksikliği de esasen orada ortaya çıkıyor.” diye konuştu.

Özdisiplin gerekir…

İnsanın hayat boyunca hep sevdiği şeyleri yapamayacağını kimi zaman sevmediği şeyleri de yapmak zorunda kalabileceğini belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “İnsan hayatta hep sevdiği işi yapamaz ki… Örneğin matematiği sevmezsin ama mecbursun çalışmaya. Kişi hep sevdiği ya da hoşuna giden şeyi yaptığı zaman olaylar kişiyi sürüklemeye başlar.  Hâlbuki insanın bir hedefi vardır, hedefe giderken bazen sevmediği işi hatta bazen nefret ettiği işi de yapması gerekir. Öz disiplin, iş disiplini için gereklidir o. Kişinin hep canının istediği ya da hoşuma giden şeyleri yapmayı istemesi çocuksuluktur.” dedi.

Modernizm insanları çocuksuluğa doğru geriletti

Şu anda modernizm maalesef insanları çocuksuluğa doğru geriletitiğini kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan “Hedonist yaklaşım, zevk peşinde koşmayı yaşam amacı görüyor. Bu da dikkat eksikliği, hiperaktivitenin sahte bir şekilde artmasına sebep oldu. Özellikle Amerika da… Gerçek dikkat eksikliği, hiperaktivite yok. Yaşam felsefesi olarak iç disiplin eksik. Hatta bununla ilgili 70’li yıllarda açık sınıf politikaları uygulandı. Açık sınıf politikalarında öğrenci istediği zaman derse girer, istediği zaman çıkar. Ayağını istediği zaman uzatır, istediği zaman uzatmaz. Hocaya sakız atıyor mesela… Bu sistem ‘Öğrenciye kızmayacaksınız’ diyor. ‘Öğrenciye teşekkür etme sorumluluğu bile öğretmeyeceksiniz’ diyen, aşırı özgürlüğü yücelten açık liseler açıldı. Şu anda yavaş yavaş kapandı ama bazı yerlerde devam ediyor.” ifadelerini kullandı.

“Ne kadar özgürlük, o kadar başarı” tezi çöktü

Açık lise uygulamasının paralel olarak 70’li yıllarda açık evlilik şeklinde uygulandığını, iki tarafın da evli olmasına karşın sevgilisi olduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bu yaklaşımlarda yani açık evlilik ve açık sınıf politikalarında bir çocuğun disiplinli olmayı istemedikçe o çocuğun disiplinli olmadığı anlaşıldı.  Çocuk gelişimi alanında yaptığı çalışmalarla bilinen İsviçreli psikolog Jean Piaget’in bir tezi vardı: “Ne kadar özgürlük o kadar başarı.” Yok öyle bir şey. Özgürlük ve sorumluluk dengesi lazım. İçinde sevgi olan disiplin olacak. İçinde sevgi olan disiplin çocuğu hayata hazırlar.” diye konuştu.

Bağımlılık salgını tesadüf değil…

İç disiplini olmayan bir kimsenin zevk tuzaklarına kolayca düştüğünü belirten Tarhan, “Zevk tuzaklarından en önemlisi ise maddedir. Şu anda bütün dünyada, gelişmiş ülkelerde özellikle bağımlılığın salgın derecesinde olması bir tesadüf değildir. Amerika’da düzenlenen kongrelerde 100 tane bildiri varsa 60-70’i bağımlılıkla ilgili. Bağımlılık o kadar yaygın ki artık bütün psikiyatri camiası bağımlılığa çare arıyor.” şeklinde konuştu.

“Ben oturuyorum ama içim oturmuyor…”

Dikkat eksikliği ve hiperaktivitenin de bağımlılıkla ilgisi olduğunun altını çizen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Çünkü bu kişiler dürtü kontrolü yapamıyorlar. Birincisi, dikkat ve odaklanma sorunları var. Mesela 4 yaşında bir kız çocuğu ile ilgili bir örnek var. Hiperaktivite diye öğretmeni veyahut da psikolog ödev veriyor. Çok hareketli bir çocuk, her şeyi çok karıştırıyor ve yerinde duramıyor.  ‘4 dakika oturma cezası verin’ diyorlar. Annesi 4 dakika boyunca oturmasını istiyor. Çocuk oturuyor. ‘Anne ben oturuyorum ama içim oturmuyor. Ceza oluyor mu?’ diyor çocuk. İçi kıpır kıpır çocuğun.” dedi.

Erişkinlerde ‘içten acelecilik’ şeklinde görülüyor

Benzer durumun erişkinlerde de görüldüğünü ifade eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Erişkinlerde bu ‘içten acelecilik’ diye geçiyor. Erişkinlerde dıştan acelecilik pek yoktur. İçten vardır. Kıpır kıpırdırlar ama dışarı pek belli etmezler. Büyüdükçe olgunlaştıkları için içten acelecidirler.” dedi.

Hiperaktivite tanısı için birçok test uygulanıyor

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun çocuklarda görülme sıklığının % 5-7 olduğunu ifade eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Overdose hipnoz dediğimiz aşırı tanı alıyor yani birçok meslektaşım her gelene hemen hiperaktivite tanısı koyuyor. Hâlbuki hiperaktivite tanısı bir kere görüşmeyle koyulmaz ki. Çocuk evde nasıl, okulda nasıl? Yaş grup öğretmen bilgi formunu alıyoruz. Birçok dikkat testleri yapılıyor. Çocuğun ya da kişinin hem dikkatini ölçüyor hem de zamanlaması ölçülüyor. Yani zaman yönetimi nasıl? Zamanı iyi kullanıyor mu? Aceleci mi? Sabırsız mı? Bunu belirlemeye çalışıyor.” dedi.

Karmaşık ve amaçsız hareketllilik dikkat eksikliği belirtisi

Sözkonusu testlerle bir yandan da kişide çeşitli davranış bozuklukları olup olmadığının tespitine çalışıldığını belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Sonunu düşünmeden hareket etme, devamlı aklına ilk gelen şeyi yapma, son duyduğuna inanma şeklinde davranışları araştırılır. Erişkin hiperaktiviteleri de vardır. Bunları yaparlar. Burada hareketliliği şuradan ayırıyoruz; karmaşık ve amaçsız hareketlilik olursa dikkat eksikliği oluyor. Fakat amaca yönelik hareket olursa o normal değerlendiriliyor. Örneğin çocuk amaçsız sınıfta sıralar arasında dolaşıyor. Arkadaşlarına silgi fırlatıyor, çok konuşuyor, herkese müdahale ediyor ve gürültücü. Bu hiperaktivite olarak değerlendirilebilir.” şeklinde konuştu.

Giderek büyüyen “Bağımlılık” sorunu psikiyatri camiasını harekete geçirdi! yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Sigaraya bağlı hastalıklar nedeniyle her yıl dünya genelinde 5 milyon kişi hayatını kaybediyor. Zararları tüm dünya tarafından bilinen sigarayı bırakma konusunda farklı çalışmalar yapılıyor. Bırakmak için kişiye göre sigaranın bir bağımlılık mı yoksa bir alışkanlık mı olduğunun belirlenmesi gerekiyor. Memorial Kayseri Hastanesi Göğüs Hastalıkları Bölümü’nden Uz. Dr. Canan Şengül, sigarayı bırakma süreci konusunda bilinmesi gerekenleri anlattı.

 Sigarayı neden içtiğinizi biliyor musunuz?

Yıllarca içtiğiniz ve bırakma deneyimlerinde bulunduğunuz sigara içiciliğinizi hiç sorguladınız mı? Neden bırakmak istemediğinizi ve bıraktığınızda bu eylemin neden kalıcı olmadığını düşündünüz mü? Sigara içmenin size keyif verdiğini, sosyal ortam yarattığını, stresinizi aldığını düşünüyorsanız yanılıyorsunuz. Sigara içmek bir madde bağımlılığıdır. İlk içtiğiniz sigara ile bağımlılık mekanizmasını uyararak madde bağımlısı konumuna düşebilirsiniz. Bıraktıktan sonra içilecek tek bir sigara ile bile tekrar madde bağımlılığı mekanizması uyarılır ve tekrar sigara içilmeye başlanabilir.

Sigara içiyorsanız ilerde çocuğunuzun da içme ihtimali yüksek

Sigara içilen bir aile ortamında büyüyen çocuklar bilinçaltında sigara içme eylemini normalleştirir. Sürekli her ortamda, her duygu durumunda sigara içiliyor olması çocuklarınızın bir bilgisayar hard diski gibi bu davranışları hafızaya almasına neden olur. Erişkin dönemine geldiklerinde bilinç düzeyi sigaranın zararlarını biliyor olsa da, bilinçaltı sigara içme eylemini her derde deva, keyif veren rahatlatıcı bir davranış gibi gösterir. Ebeveyn olarak rol model olduğunuz çocuklarınız sizden gördüğü davranışlardan dolayı erişkin olduklarında bilinçaltı ve bilinçli davranışlar konusunda stres yaşamaya başlar. Her bırakma deneyimi başarısızlıkla sonuçlanır. Bir yandan bilinçaltınızdan sigara içme eyleminin normalleştirilmesi bir yandan da madde bağımlılığı mekanizmasının her içilen sigara ile daha da kuvvetlenmesi sigara bırakma eyleminizin sizde stres oluşturmasına sebep olur. Bu kişilere iyi bir bilinçaltı temizliği yapılması gerekir.

Ailede sigara içen yoksa bilinçaltı temizdir

Aile içerisinde ve yakın çevresinde sigara içen kişilerin olmadığı bir ortamda büyüyen çocukların ise bilinçaltı temizdir. Bu çocukların bilinçaltı sigara içmeyi normalleştirmemiştir. Öte yandan, arkadaş çevresinde bir tane denemek için içilen sigara bile madde bağımlılığı mekanizmasını tetikler, daha sonra ikincisini içme isteği ortaya çıkar. Madde bağımlılığı mekanizması ile ilk içilen sigaranın tuzağına düşülmüştür. Zaman içerisinde sigaraya bağımlı olunur. Bu gruptaki sigara içiciler, sigaranın nasıl bağımlılık yaptığını ve zararlarını öğrendiklerinde kolayca sigaradan vazgeçebilir.

Sigarayı kalıcı olarak bırakmak için uzman yardımı alın

Sigara bırakma sürecini kişi her zaman kendi başına yönetemeyebilir. Sigaranın kalıcı olarak bırakılabilmesi için uzman kontrolünde, multidisipliner yaklaşımlarla, kişiye özel tedavi metotlarına başvurulmalıdır. Bireyin geçmiş deneyimlerine, yaşam tarzına özel olarak belirlenecek yöntemlerle kişi sağlıklı bir şekilde sigarayı bırakabilir.

Bıraktıktan sonra da etkisi devam ediyor olabilir

Sigarayı bıraktıktan sonra bazı şikayetleriniz olabilir. Mesela bol miktarda balgam çıkışı görülebilir, ağız içinde yaralar oluşmaya başlayabilir. Sigara içerisinde birçok oksidan yani tahrip edici madde vardır. Bu maddelerin etkilerini ortadan kaldırmak için nötrleştirici başka maddeler katarlar. Çok hassas olan ağız mukozasında siz sigarayı bıraktıktan sonra bile sigaranın zararlı etkileri devam etmektedir. Aslında bu durumu sigara bırakma sürecinde bir iyiye gidiş olarak algılamak gerekir. Vücut sigarasız kalmaya bir tepki vermektedir. Ağız bakımı ve ilaçlarla bu süreci kısaltmak mümkün olmaktadır.

“Sigarayı neden bırakamıyorum?” yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

İstanbul Gelişim Üniversitesi Halk Sağlığı Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Nurten Elkin, tütün ürünleri dumanının her yıl 1 milyon can aldığını bildirdi. Üniversiteden yapılan açıklamada görüşlerine yer verilen Elkin, bağımlılıkların toplumun her kesimini ilgilendiren önemli halk sağlığı sorunlarından biri olduğunu vurguladı.

Elkin, şunları kaydetti: “Bağımlılık; birçok etkenin bir araya gelerek oluşturduğu bir tablo olup çocukların yetiştirilmesi sırasında sergilenen olumsuz ebeveyn tutumları, aile üyelerinin herhangi birinde bağımlılık öyküsünün olması, yanlış arkadaş seçimleri, düşük akademik başarı ve yaşadığı toplumun bağımlılığa bakış açısı risk oluşturabilecek etkenlerden sadece birkaçı olarak sayılabilir. Özellikle çocuk ve ergen sağlığında bu konudaki koruyucu sağlık hizmetlerinin sunulması önceliğimiz olup gençlerin bu alışkanlıklara hiç başlamamaları temel hedefimiz olmalıdır. Bu kapsamda aile, okul ve halk eğitimleri önemsenmeli ve özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinin sunulduğu aile sağlığı merkezlerinde ailelere gerekli danışmanlıklar da eksiksiz bir şekilde yapılmalıdır.”

Tütün ürünleri dumanının her yıl 1 milyon can alıyor

Dünya Sağlık Örgütü’nün son verilerine göre, dünyada her yıl 7 milyondan fazla kişi, Türkiye’de ise yaklaşık 100 bin kişi tütün ürünü kullanımına bağlı hastalıklardan ölüyor. Bu konudaki en önemli sorunlardan birisi ise tütün ürünü kullanmayan kişiler üzerindeki etkileri. Dünyada yaklaşık 700 milyon çocuk sigara dumanına maruz kalıyor, her yıl yaklaşık 1 milyon kişi de tütün ürünü kullandığı için değil, tütün ürününün dumanına maruz kaldığı için hayatını kaybediyor. Sigara dumanından pasif etkilenme toplum için tehlikeli boyutlarda olurken, özellikle çocuklarda ciddi sonuçlara yol açıyor.

Kaynak: AA

Bağımlılıkların önüne küçük yaşlarda geçilmeli! yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Pandemide normalleşme sürecine girilmesine rağmen özellikle psikiyatrik alanlardaki etkileri konuşuluyor. İnternetten kontrolsüz alışveriş, internette aşırı sohbet etme ya da sosyal medyada fazla gezinme gibi birçok davranışsal bağımlılığın pandemi sürecinde tetiklendiğini belirten uzmanlar, bağımlılığın bir beyin hastalığı olduğunu hatırlatarak tedavinin ihmal edilmemesi gerektiğini vurguluyor.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Beyin Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Onur Noyan, normalleşme sürecine girilmesine karşın pandemi sürecinde tetiklenen bağımlılıkların etkisinin gözlenmeye devam edildiğini kaydetti.

Bağımlılar uzun dönemde ortaya çıkabilecek zararları değerlendirememektedir

Bağımlılığın kronik, uzun soluklu bir beyin hastalığı olduğunu belirten Doç. Dr. Onur Noyan, “Bağımlılık denildiğinde çoğu kişinin aklına hastalıktan ziyade bireysel eksiklikler geliyor; “iradesine sahip değil, kendisini tutamıyor, kişiliği bozuk” gibi tanımlamalarla düşünüyor bağımlılık sürecini. Bağımlılığı bir irade ile çözebilecek gibi görüyorlar ancak bu çok büyük bir yanlıştır. Bağımlılık zarar verici sonuçlara rağmen, zorlantılı bir şekilde madde/alkol kullanma ile karakterize uzun soluklu ve tekrarlayıcı bir beyin hastalığıdır. Madde kullanımının tetiklediği ve beyinden kaynaklanan fizyolojik ve biyolojik değişiklikler sonucunda ortaya çıkmaktadır. Madde kullanan kişilerin öncelikleri ve davranışlarını kontrol etme yetileri olumsuz etkilenmektedir. Bağımlılık, uzun bir süreç içerisinde gelişen, büyük ölçüde davranışları etkileyen bir beyin hastalıktır. Beynin temel haz maddesi olan dopamin hormonun dengesinin bozulması sonucu ortaya çıkmaktadır. Beynin ödül ve ceza merkezinde yapısal bozukluklar meydana gelmesi ile bağımlı olan bireyler anlık olarak alacakları hazza odaklanmakta, uzun dönemde ortaya çıkabilecek zararları değerlendirememektedir.” diye konuştu.

Pandemi bağımlılık anlayışında değişikliğe sebep oldu

Bağımlılığın sadece alkol, madde ve sigara bağımlılığı ile sınırlı olmadığını belirten Doç. Dr. Onur Noyan, davranışsal bağımlılıkların da bulunduğunu ve özellikle pandemi döneminde bu bağımlılıkların öne çıktığını ve etkilerinin halen devam ettiğini söyledi.

Doç. Dr. Onur Noyan, “Bağımlılık sadece alkol, madde, sigara ile sınırlı değil, davranışsal bağımlılıklar da bulunuyor.  Özellikle pandemi sürecinde alkol, madde ve sigara bağımlılığı ile birlikte bu maddeler dışındaki davranışsal bağımlılıklar da ön plana çıktı. İnternet bağımlılığı, internette oyun bağımlılığı, bahis ya da kumar oynama gibi davranışlar ile birlikte internetten kontrolsüz alışveriş, internette aşırı sohbet etme ya da sosyal medyada fazla gezinme gibi birçok davranışsal bağımlılıklar bu dönemde daha çok gözlemlenmeye başlandı. Tekrarlayan davranışlarda aynı alkol ve madde gibi beynin ödül merkezini uyarmakta ve bağımlılık yapıcı bir etki göstermektedir. Evde kapalı kalınan bu günlerde sıkıntı ve boşluk hissi ile baş edebilmek için beyni kısa yoldan uyaran davranışlara eğilim atmaktadır.   Bir süre sonra bu davranışlardan uzak kalındığından huzursuzluk ve sıkıntı gibi belirtiler ortaya çıkmaktadır.” dedi.

Bağımlılığın tedavisi mümkün mü?

“Bağımlılık tedavisi olan bir hastalıktır” diyen Doç. Dr. Onur Noyan, kişinin yaşamını olumsuz şekilde etkileyen her türlü bağımlılığın mutlaka tedavi edilmesi gerektiğini vurgulayarak  “Bağımlılık bir hastalıktır. O nedenle öncelikle hastalığı kabullenip, ardından bu durumla baş etmek için gerekli adımları atmak gerekiyor. Elbette ki çok kolay tedavisi olan nezle, grip gibi bir hastalık değil, şeker, tansiyon gibi ömür boyu devam edecek bir hastalıktır.” dedi.

Tedavi yöntemi kişisel olarak belirleniyor

Bağımlılık tedavisinde kullanılan yöntemlerle ilgili bilgi veren Doç. Dr. Onur Noyan, tedavi sürecindeki ilk hedefin hastanın hastalığını kabul etmesi olduğunu belirterek “Tedavi sürecinde öncelikle hastadan öyküsünü dinliyoruz, öyküsünden kişinin hayatındaki olumsuz etkileri çıkarmaya çalışıyoruz. İlk hedefimiz bireyin bağımlılık sürecini bir hastalık olarak kabul etmesi oluyor. Kullanılan maddenin cinsine göre gerekli tetkik incelemeden sonra tedavi süreci başlamaktadır. Öncelikle alkol ya da madde kullanımı bırakıldığında ortaya çıkabilecek yoksunlukları bulguları değerlendirilerek için uygun bir serum, ilaç tedavisi uyguluyoruz. Daha sonra altta yatan psikolojik ve psikiyatrik sorunlara göre ek ilaç tedavilerini planlıyoruz. İlaç tedavileri ile birlikte aylık ya da 3 aylık depo iğne ya da çip tedavisi olarak da adlandırılan implant tedavi seçeneklerini, ilaç ve diğer tedavilere ek olarak beyin uyarım teknikleri olarak adlandırılan Transkranyal Manyetik Uyarım (TMU) tedavi seçeneğini değerlendiriyoruz.” dedi.

İlaç tedavisi yanında psikoterapi önemlidir

TMU tedavisinde amacın dışardan uygulanan bir elektromanyetik alanın beyin içerisinden elektriksel aktivite oluşturarak düzensiz çalışan beyin bölgelerinin daha düzenli çalışmasının sağlanması olduğunu kaydeden Doç. Dr. Onur Noyan, “Hem alkol ve madde kullanma isteği, hem de maddeden uzak kalınan sürenin uzatılması hedeflenmektedir. Biyolojik ve farmakolojik ilaç tedavilerinin yanında psikoterapi ve diğer psikososyal yaklaşımların mutlaka uygulanması gerekmektedir. Bireyin madde kullanma isteğinin farkına varması, bu istekle baş etmesini kolaylaştıracak yöntemlerin belirlenmesi, riskli ve tehlikeli durumların tanınması sağlanarak, davranış planları yapılması önemlidir.” diye konuştu.

Pandemi döneminde internet bağımlılığında artış yaşandı yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Çekya’da bir grup araştırmacının yürüttüğü yeni bir çalışma, metamfetamin gibi uyuşturucu maddelerin insan dışkısı yoluyla kanalizasyondan nehirlere karışıp alabalıkları zehirlediği ve hayvanları metamfetamin bağımlısı yaptığını ortaya koydu.

Bağımlılık duymaya başlayan balıklarda gözlenen belirtiler

Daily Mail’in haberine göre, araştırmacılar, uyuşturucuyla kirlenmiş sulara konulan kahverengi alabalıklarla laboratuvar deneyleri gerçekleştirdi. Araştırmacı ekip, metamfetamin ile kirletilmiş sulara konulan balığın daha az aktif hale geldiği ve rahatsız edici düzeyde bağımlılık sergilediği bulgusuna ulaştı.

Çekya Prag Yaşam Bilimleri Üniversitesinden uzmanlar tarafından yürütülen çalışmanın yazarı Pavel Horký, metamfetamin ve diğer kirleticilerin, bu maddelerin kullanıcılarının dışkılarıyla atık su arıtma tesislerinden yüzey sularına karıştığını ifade etti. Araştırmacılar, balıkların sudaki düşük metamfetamin seviyelerine bağımlı hale gelmesi durumunda, yoksunluğun etkilerini hissedecekleri ve uyuşturucuyu arayacakları sonucuna ulaştı.

Evlerden tatlı sulara akıtılan düşük seviyedeki metamfetamine bağımlılık duymaya başlayan balıkların, su arıtma tesislerinin bulunduğu alanların yakınında toplanmaya başlayabileceği belirtildi.

Kaynak:AA

Çarpıcı araştırma: Balıklar da uyuşturucu bağımlılığı görüldü yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Kişi internete bir saat gireceğim diyor, 4-5 saat girmiş. Bağımlılıkta beynin kontrol sistemi bozuluyor ödül ceza sisteminde. Kontrol güçlüğü en büyük bağımlılık sebebi. Kişi direksiyon hâkimiyetini kaybediyor.” dedi ve aileleri uyardı.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 1987 yılında, uyuşturucu kullanılmayan sağlıklı bir toplum hedefine ulaşmak, uyuşturucu ile mücadele konusunda uluslararası alanda eylem ve iş birliğini güçlendirmek amacıyla 26 Haziran tarihini “Uluslararası Uyuşturucu Kullanımı ve Kaçakçılığı ile Mücadele Günü” olarak kabul etti. Bu özel günde sağlıklı yaşam davranışlarının önemi vurgulanarak uyuşturucu kullanımının zararlarına dikkat çekiliyor. Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Uluslararası Uyuşturucu Kullanımı ve Kaçakçılığı ile Mücadele Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada bağımlılık hakkında değerlendirmelerde bulundu.

 “Bu asır hedonizmi yücelten bir asırdır”

Bağımlılıkta beyindeki ödül ceza sisteminin bozulduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bağımlılığa psikiyatride ödül yetmezliği sendromu diyoruz. Beyin, ödüle doymuyor. Bu asır hedonizmi yücelten bir asır. Şu anda yaşam felsefesi olarak insanlara zevkinin peşinde koşmaları öneriliyor. Haz ve hız peşinde koşmayı ego ideali olarak sunan bir zamanda yaşıyoruz. Gençler zengin olmayı, ünlü olmayı, varlıklı olmayı ve hızlı yaşamayı hayal ediyorlar.” dedi.

“Bağımlılık ve depresyonun sebebi sosyal virüstür”

Toplumsal olarak istenmeyen karakter özelliklerinden Narsisizm, Makyavelizm ve Psikopati’yi inceleyen bir kişilik envanteri olan karanlık üçlüye değinen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Karanlık üçlüde üç kişilik özelliği vardır. Narsistik kişilikte; bencil, çıkarcı, kendine hayran, egosunu kutsallaştırmış kişilik özelliği vardır. İkincisi antisosyal kşilik özelliklerine sahip suça becerikli kişilerdir. Yalan söylerler, suçluluk ve pişmanlık hissetmezler. Üçüncü kişilik Makyavelist kişilik. Hedefe ulaşmak için her şey serbest diye düşünür. Bu üç özelliğin bir arada bulunduğu kişilerden uzak durmak gerekir. Bu çağda, bu insanlar çoğaldı.” dedi. 

Bağımlılığın bu asrın öğretisi olduğunu kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bağımlılık ve depresyonun sebebi sosyal virüstür. Bu virüsün adı hedonizm virüsüdür. Hedonizm virüsü, hazcılık, zevkcilik virüsü özellikle gençleri esir etmiş durumdadır. Gençlerde oyun bağımlılığı ve dijital bağımlılık şeklinde görüyoruz.” dedi.

 Bağımlılığın ardındaki üç etkene dikkat!

Bağımlılığın gelişmesinde üç etken olduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Dijital bağımlılıkta ya da madde bağımlılığında en büyük etkenin zayıf aile, yanlış arkadaş ve mutsuzluk olduğunu görüyoruz.  Bu üçü birleştiği zaman o kimse bağımlılığa aday oluyor. Evde aile bağları zayıf, huzur yok, cazibe yok, çekim yok. Çocuk yalnız kalmış. Böyle durumlarda arkadaş çevresi de kötüyse çok rahat bağımlılığa yönlendirilebilir.” uyarısında bulundu. 

Ailenin yapması gereken şeyler nelerdir?

Bağımlılığın önlenmesinde aileye önemli görevler düştüğünü kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Aile bağları zayıf olduğunda, evde kurallı ortam oluşturulmadığında, tatlı bir disiplin olmadığında çocuğun bağımlılığa yönelmesi kolaylaşıyor. Öyle olunca anne farklı, baba farklı söylüyor. Evde anne babanın koalisyon kurması lazım. Çocukla koalisyon kurulması lazım. Anne baba sorunları önce kendileri konuşacak, çözecekler, ondan sonra çocukla konuşacak. Anne ve baba farklı bir şey söyleyince çocuk kendi hoşuna giden neyse onu yapıyor. Çocuk her şeye karşı çıkıp itiraz ediyor ve karşı koyma davranışı geliştirir. Her şeyi protesto ediyor. Bu çocuk ancak sanal ortamda mutlu oluyor.” dedi.

Bağımlılıkta, yeni kuşak gerçekten risk altında 

Evdeki huzurlu ortamın dışardaki tehlikelere karşı kalkan oluşturduğunu kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Evin ortamı huzurlu olursa gençler bağımlılığa yönelse bile oradaki sahte hayatı görüyor. Oradaki eğlence sahte, gülüşler sahte, arkadaşlıklar sahte. Genç bu sahteliği gördükten sonra vazgeçiyor. Bağımlılıkta, yeni kuşak gerçekten risk altında. Benmerkezciler, konforcular. Ancak anne ve baba olarak biz iyi örnek olsak onların düzelmesi, hatalarından dönmesi çok kolay. Çünkü temiz, pırıl pırıl çocuklar. Doğru ve yanlışı sosyal medyadan öğrendikleri için geçici olarak kanabiliyorlar. Eğer anne baba veya çevre iyi örnek olursa hemen toparlıyorlar.” dedi. 

Bağımlılığın çeşitli kriterleri olduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bunlardan biri ona maruz kalmadığın zaman yoksunluk hissetmedir. Madde ya da sanal dünya olabilir. Ona ulaşamadığı zaman sinirli, huzursuz oluyorsun. Mesela bir seyahate gittin internet yok, çıldırdın, sağa sola çatıyorsun. Sen de bağımlılık başlamış demektir. Online olmama korkusu var şu anda. Böyle çok fazla örnekler görüyoruz.” diye konuştu.

Bağımlılıkta beynin kontrol sistemi bozuluyor

“Bağımlılıkta ikinci kriter kişinin planlanandan daha uzun kullanması” diyen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Kişi internete bir saat gireceğim diyor, 4-5 saat girmiş. Bağımlılıkta beynin kontrol sistemi bozuluyor ödül ceza sisteminde. Kontrol güçlüğü en büyük bağımlılık sebebi. Kişi direksiyon hâkimiyetini kaybediyor. Haz yönünden direksiyona yöneliyor. Hâlbuki hayat bir yolculuktur. O yolculukta bir hedefimiz var. Ona doğru giderken hazlar bir tarafa çekiyor, gerçekler bir tarafa çekiyor. Ama biz bu ikisinin arasında hedefimize uygun doğru kararlar vererek, doğru seçimler yaparak ilerlememiz lazım.” dedi.

“20-30 sene sonra artık şimdiki yakın sıcak ilişkiler, Anadolu’da kalmayacak”

Sosyallik, sosyal beceriler ve sosyal temasın bağımlılığın en büyük ilacı olduğunu belirten Tarhan, “Bağımlıların çoğu yalnız. Sosyal izolasyon ve yalnızlık gençlerdeki bağımlılığın en büyük sebeplerinden birisi. Mutlu değil çünkü. Çocukta başka bir seçenek yok. Stres azaltma tekniği olarak yöneliyor ona. Stresini azaltmak için yöneliyor, rahatlıyor ama bu sefer rahatladıkça dozunu artırıyor. Bir müddet sonra hayatındaki tek ilgi alanı o oluyor. Dijital teknolojileri tabii ki kullanacak. Ama ihtiyacı olan kadar kullanacak. Biz internetin nesnesi olmayacağız öznesi olacağız. Biz yöneteceğiz, o bizi yönetmeyecek. Küresel bir salgın bu. Çocuklarımızı korumamız gerekiyor.” dedi. 

Bağımlılığın ortaya çıkmasındaki önemli etkenlerden birinin sosyal dayanakların zayıflaması olduğunu ifade eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bizi yine de bir arada Anadolu irfanı tutuyor. O da hızla tükeniyor. 20-30 sene sonra artık şimdiki yakın sıcak ilişkiler, Anadolu’da kalmayacak. Yeni kuşak evliliği ayak bağı gibi görüyor. Bu küresel hastalık bize de sirayet etti.  Şu an da genciz diye övünüyoruz ama 10 sene sonra nüfusumuz yaşlanacak.” diye konuştu.

Uykuda sev kültürü geçmişte kaldı 

Duygusal ihmale de dikkat çeken Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Biz çeşitli koruyucu çalışmalar yaparken risk gruplarını ayırıyoruz, parçalanmış aileler var, çocuklar var özellikle bakım evlerinde devletin koruma altına aldığı çocuklar var. Bu çocuklar için yalnızlık en büyük sorun. Anne ve babanın olmayışı, sevgi yoksunluğu, empati yoksunluğu. Böyle kişiler duygusal ihmal yaşıyor. Duygusal ihmal yaşayan kimselerde mesafesiz terk edişler vardır. Ailede bir sorun yok gibi gözüküyor anne kendini eve temizliğe vermiş. Çocuğun karnını doyurup altını temizliyor ve doğru mutfağa gidiyor. Çocukta duygusal ihmal oluşuyor. ‘Annem beni sevmiyor, annem masadaki örtüyü daha çok seviyor’ diyor. Bizim kültürümüzde özellikle babalar çocuklarını herkesin içinde sevmezler. Bu eski düşüncedir. Çocuğa sevgisini mutlaka göstermelidir. Uykuda sev kültürü geçmişte kaldı, şimdi bir saat zaman ayır.” diye konuştu.

Anne baba çocuğa emir vermek yerine seçenek sunmalı

Ailede demokratik bir ortamın da önemine işaret eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Ailede de çocuklar sorulara yanıt alacak, alamayınca hadi beraber araştıralım diyecek. Öğrenen örgüt olacak. Anne baba hepsi öğrenecek. Ders arkadaşı ve yol arkadaşı olmalı. Arkadaş olunmaz diyorlar. Nasıl olmaz? Pozitif psikolojide hedef arkadaşı vardır. Hedef vardır giderken iki üç saat seninle ders çalışacağız dersin bu hedef arkadaşlığıdır. Çocuğunuzla bunu kurun. Birlikte eğlenin, gülün, ders çalışın. Evin lideri anne ve baba olmalı. Çocuğa bunu kaptırmamak lazım. Toplumsal normlar bozuldu, kale yıkıldı. İç kale var sadece, son sığınak ailedir. O da yıkılırsa aile yok olur. Anne baba çocuğa emir vermek yerine seçenek sunmalı. Çocuk özerklik duygusunu tatsın. Seçeneklerden biri cazip olmalı yoksa anne çocuk savaşları olur.” diye konuştu.

Bağımlılık tedavi edilebilir

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, bağımlılığın tedavi edilebildiğini belirterek “Tedavide bozulan ödül ceza sisteminin düzeltilmesi hedeflenir. Beyindeki ödülle ilgili bozulan mekanizma ilaçlarla temizlenir. Detoks dönemi iki ya da üç hafta sürer. Ondan sonra tedavi de rehabilitasyon başlar. Kişiye özel terapiler yapılır. Tedavinin aşamalarından biri de önlemeye ilişkin çalışmalardır. Burada zayıf ve risk grubundaki kişilerin rehabilite edilmesi ve mutluluk oranlarının artırılması önemlidir. Burada da devreye pozitif psikoloji girmektedir.” diye konuştu.

Mutluysa maddeye yönelmez…

Günümüzde bağımlılık tedavisindeki anlayışın da değiştiğini kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bağışıklık sistemini güçlendirip hastalığı kendi kendine yenmenin yolunu açıyorsun. Deniyorsun ona rağmen düzelmezse ameliyata alıyorsun. Bağımlılıkla mücadelede artık insanların mutluluk puanlarını yükseltmek gerekiyor. İnsan mutluysa maddeye yönelmez.” dedi.

Prof. Dr. Nevzat Tarhan: Bağımlılıkta beynin kontrol sistemi bozuluyor yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.

Teknolojinin insanı kullandığını ve yeni dijital dünyanın kendine 7/24 bağlı insanları çok sevdiğini belirten Canan, “Bu yeni  dijital dünya için de ben biraz endişeliyim. İnsanlığın geleceği ve insan kalabilme meselesi konusunda. Yeni dünya tamamen dijitalleşmiş, insanın faydası için yapılıyor gibi gözüken bir sürü teknolojik inovasyon içerecek. Ama burada cesur insan olabilmek, insan kalabilmek için şart olacak.” diye konuştu.

İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü ve Üsküdar Üniversitesi iş birliği ile düzenlenen “Fi-jital Gelecek Zirvesi 2021” gençleri akademi dünyasının önde gelen isimleriyle buluşturdu. Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü Prof. Dr. Nevzat Tarhan ve İstanbul Milli Eğitim Müdürü Levent Yazıcı’nın açılış paneliyle başlayan zirvede Üsküdar Üniversitesi Rektör Yardımcısı, Bağımlılık ve Adli Bilimler Ensititüsü Müdürü Prof. Dr. Sevil Atasoy, Psikolog Prof. Dr. Acar Baltaş, Prof. Dr. Deniz Ülke Arıboğan’ın ardından konferansları ilgiyle takip edilen Prof. Dr. Sinan Canan gençlerle bir araya geldi.

Dijital gelecekte nelere dikkat etmek gerekir?

Üsküdar Üniversitesi Tercih Tanıtım Uzmanı Ertuğrul Tut’un moderatörlük yaptığı program, pandemi nedeniyle çevrimiçi olarak gerçekleştirildi. Üsküdar Üniversitesi Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sinan Canan, “Dijital Gelecekte İnsan Kalmak” başlıklı konuşmasıyla dijital dünyada insanların dikkatli olmaları gereken noktalara dikkat çekti.

Teknoloji temelde para kazanmak için tasarlandı

Gelişen teknolojiler sayesinde dijital tüm hareketlerimizin takip edildiğini belirten Prof. Dr. Sinan Canan, “Teknoloji son kullanıcı olarak bize gel gel yapıyor. Bize bildirimler gönderiyor. Bizi yönlendiriyor. Bize neyi düşünmemiz, neyi düşünmememiz gerektiğini söylüyor. Her taraftan veri elde edebileceğimiz bir çağda, bizi kendisinin söylediklerine inanmaya mecbur ve mahkûm ediyor. Neden? Bunu kötücül uzaylılar mı yaptı? Hayır. Teknoloji bugün maalesef tamamen en temelde para kazanma amacıyla tasarlandı. Kapitalist sistemin otomatik bir sonucu. Para kazanmak için de ne yapacaksınız, müşteriyi paraya çevirmenin bir yolunu bulacaksınız. Bunun için 1900’lü yılların başından beri insanların zaafları çok iyi çalışılıyor. Psikoloji âleminde üretilen büyük kısmı, bu tip önce tekniklerin sonra teknolojilerin geliştirilmesine vesile oldu.” dedi. 

İnsan kalabilmenin ilk şartı 5 dk da olsa ‘durabilmek’

İnsanın fikir değiştirmesi ve kendini güncellemesinin muhteşem bir şey olduğunu belirten Prof. Dr. Sinan Canan, yeni dijital dünyaya karşı temkinli olma uyarısında bulunarak şunları söyledi:

“Ama bu fikir değiştirebilme becerisini, zihin zaafları üzerinden çok ustaca kullanan bir yeni dijital dünyayla karşı karşıyayız. Bu yeni  dijital dünya için de ben biraz endişeliyim. İnsanlığın geleceği ve insan kalabilme meselesi konusunda. Yeni dünya tamamen dijitalleşmiş, insanın faydası için yapılıyor gibi gözüken bir sürü teknolojik inovasyon içerecek. Ama burada cesur insan olabilmek, insan kalabilmek için şart olacak. Bunun da ilk şartı ‘durabilmek.’ Yani eğer bu devirde hiçbir bildirime kulak asmayacak şekilde, 5 dakika olsun, 1 saat olsun durabiliyorsak, kendi zihnimizle baş başa kalıp uğraşabileceğimiz bir şeyler bulabiliyorsak bu sistemin tekerindeki en büyük çomak biz oluyoruz. 

Manipülasyona en açık olduğumuz devirde yaşıyoruz

O sistem bunu hiç sevmiyor. 7/24 bağlı insan en güzel insan. Kim olursa olsun hiç fark etmez. Data sağladıkça kıymetlisiniz. Nasıl ki dün tükettikçe kıymetliydik şimdi veri sağladıkça kıymetli olacağız. O nedenle bu dünyaya karşı biraz uyanık olmak lazım. Manipülasyona en açık olduğumuz devirde yaşıyor olabiliriz. Ama cesaretle hareket edersek bu teknoloji aynı zamanda en büyük müttefikimiz olabilir.”

İnsanı insan yapan iletişim ve ilişkiler

Bu süreçte sosyalleşmenin önemini ve kıymetini de anladığımızı belirten Prof. Dr. Sinan Canan, “Pandemide bir gün Bağdat Caddesi’nde yürürken bomboş kafeleri gördüğümde bir anda geyik muhabbetlerinin ne işe yaradığını tekrar bir yıldırım çarpması ile anladım. İnsanı gerçekten insan yapan şey o konuşmalar, o küçük ilişkiler… Bizi gerçekten bir süper organizma halinde senkronize tutan şey o iletişim biçimi. Bu kaybolduğu zaman başı kesik tavuk gibi dağılıyoruz.” dedi.

Gerçek sosyal yaşam en önemli can simidimiz

“Dijital manipülasyonu en kolaylaştıracak şey, dijital dünyada uzun süre yalnız başınıza kalmaktır.” diyen Prof. Dr. Sinan Canan, “Yani orada arkadaşlarınız, instagram takipçileriniz kim olursa olsun orada yalnız başınızasınız ve bu en büyük tehlike. Dolayısıyla gerçek bir sosyal yaşam bizim hala çok uzak bir geleceğe kadar da en önemli can simidimiz bana sorarsan. Onu tekrar inşallah tekrar kol kola girebileceğimiz sarılıp güzel günlerde değerlendirelim.” dedi.

Yapay zekâdan ne beklemeliyiz?

Sinir bilimi alanında normal bir insanın literatürü takip edebilmesinin mümkün olmadığını belirten Prof. Dr. Sinan Canan, “Bilimsel bilgiyi araştırmacılar için özetleyen kuruluşlar vardı, insan aradan çıktı ve şimdi bunlar yazılımlara dönüştü. Yapay zekâdan şöyle bir beklentim var; yapay zekâyı akıllıca kullanabilirsek üretilen bilimsel bilgiyi canlı olarak anlık takip edip birikmiş diğer önceki bilgilerimizle beraber sorduğumuz sorulara anlamlı cevaplar verecek şekilde örüntüler üreten ve bize özetlenmiş veriyi sunan bir yapıya dönüşmek zorunda.” dedi.

Yeni Newton’lar, yeni İbn-i Sina’lar, yeni Farabi’ler ortaya çıkabilir

Senelerdir beyin, davranış, psikoloji alanında öğrendiklerini herkese anlayacakları şekilde onların dilinde anlatmaya çalıştığını ifade eden Prof. Dr. Sinan Canan, “Çok alanda bilgi sahibi olmak isteyen bilginler yapay zekâ algoritmaları olacak. Tabii ki bu insanlar önceden iyi çalışmış, okumuş, dersini, ödevini yapmış ve o alanların jargonuna hâkim insanlar olacaklar. Sonra bu devasa veri denizi içerisinde özetlemeler yapan, özetleme yaptıkça da bu işte daha iyi maharetli hale gelen yapay zekâlarla birlikte verimli insan ve makina birlikteliğinin örneğini oluşturabilirler. O zaman ne olur? Yeni Newton’lar, yeni İbn-i Sina’lar, yeni Farabi’ler ortaya çıkabilir ve yetişebilir. Bunun olacağına çok mümkün olduğu için hiç uzak bakmıyorum ama bir yapay zekâ yardım olmadan zor gözüküyor.” diye konuştu.

Dünya ülkeleri nöroteknolojiyi iyi değerlendirmeli

Dünyadaki aklı olan ülkelerin öncelikle nöroteknolojiyi öğrenmesi ve nöroteknoloji alanına yatırım yapması gerektiğini belirten Canan, “Elon Musk’ın bugün fragmanını verdiği sinir sistemi yani insan beyni ile teknolojiyi birleştirecek uygulamalar geleceğin dünyasını şekillendirecek. Bu uygulamaları ve donanımları kim üretirse verinin yeni imparatorları da onlar olacaklar.” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Sinan Canan’dan sınava girecek adaylara tavsiyeler…

Prof. Dr. Sinan Canan, ‘Birçok arkadaşım sınav taktikleri verdi, çalıştırdı ama üniversiteyi kazanmamı da, üniversite sınavı gibi konulardan stres olmamamı da annemin mottosuna borçluyum’ dedi ve sözlerini sınava girecek adaylara tavsiyelerde bulunarak tamamladı: 

“Ondan sonra da hayatımın en önemli mottosu haline geldi. Motto şu; Çok da şey yapmamak lazım. Gerçekten içinden geçtiğimiz devirde bu tip sınavları çok da şey yapmamak lazım. Hep verdiğim bir örnek var, faydalı buluyorum; Gözünüze bir dürbün koyup merdiven çıkmaya çalışırsanız düşersiniz. Dürbünü gözünüzden çekin, merdiven basamakları çıkabileceğiniz bir şeye dönüşüyor. Biz bu sınavlara dürbünle baktırılıyoruz. Aşırı gerginiz ama buna gerek yok. Bunlar basamak, ona göre muamele edin. O zaman her şeyin ne kadar güzel olduğunu göreceksiniz. Basamakları çıkabilmek için de bir şart olduğunu unutmayın; hangi kata, hangi hedefe gidecekseniz gözünüz orada olmalı. Basamağa bakanın nereye çıktığının önemi yoktur. Dolayısıyla gözünüzü biraz ilerideki hedefe dikin, basamaklar zaten size yol olacak. Asla boş vermiş bir insan olmadım ama hiçbir şeyi hedefim yolunda beni saptıracak büyüklüğe eriştirmedim. Herkese de tavsiye ederim.”

Prof. Dr. Sinan Canan: “Cesur insan olabilmek, insan kalabilmek için şart” yazısı ilk önce Merjam üzerinde ortaya çıktı.